Têkst

Lê ka Birîva?!

Ebdulrehman Efîf

Em dixwazin herin Birîva, emê li ser lingan herin, em tu tirimbêlê nagirin. Ez nizanim belkî ku em bi tirimbêlê çû bana, wê çêtir bûya, lê me da ser lingan û me berê xwe da Birîva.

Birîva ji Amûdê ne dûr e, çend kîlomitir in. Ma emê çima çû bana Birîva û ma gelo ew cihê ku me dixwast em herinê Birîva bû? Min pir ew pirs girîng ne didît, gerek em biçûna. Hinekî tenê min tê derdixist ku xwiheke min li wir bi mêr bû, me ew ji zû de ne dîti bû û diviya bû me serek lê xista.

Bi rastî min jî bêriya xwiha xwe kiri bû û min dixwast ez wê bibînim. Me dida rê, ez û diya xwe û xwiheke min e din, lê rê dirêj dibû û em ne digihan. Çima rê wilo dirêj bûye û çima em nagihên, ev heye bêtirî rojekê ku me daye ser rê, em hîn ne westiya bûn. Ku me heftiyekê sax jî hîn wilo berdewam kiri ba, em ne diwestiyan. Lê me berê xwe daye Birîva ji bo em bigihên û em xwiha xwe bibînin, ne ji bo hema em li ser rê bimînin. Em dimeşiyan, lê hêdî hêdî tirseke sivik xwe berdida ser dilên me. Ma gelo ev çi ye? Ne em vê riyê nas dikin! Ne ev riya Amûdê–Qamişloyê ye! Em ne kesine beyanî ne! Ez bi xwe li vir mezin bûme, û diya min ne li Amûdê mezin bûye û çê bûye, lê ev heye bêtirî bîst salan ku ew li Amûdê dijî.

Baş e, piştî nêzîkî heftiyekê ji dana me ya ser rê, em gihan gundekî. Ew gund pir bi giha û şînkahî bû. Me pir pez tê de dît û zarokin jî hatin pêşiya me. Zarokan hinekî ji me fedî dikir, lê ew li kêleka me radiwastiyan û li me dinêrîn, dixwestin bi me re biştexilin, lê ji wan werê ku em zimanê wan fêm nakin. Erê em bi zimankî diştexilîn, ew jî bi zimanekî din, lê me zimanê wan fêm dikir û wan ê me na.

Wek ku min got, ew gund fireh bû û pir giha lê hebû, lê bihna me lê teng dibû. Ez nizanim çima. Me pêşî digot belkî ev gund Birîva bi xwe be, lê ne wilo derket. Ev heye heftiyek sax ku me daye ser rê, lê ku em van tiştan ji bîra bikin jî, gund bi xwe bêhna me teng dikir. Gund fireh bû, xelkê gund bi zimankî din diştexilîn, lê wan ti tiştekî nebaş ji me re xuya ne dikirin. Erê kes ji wan ne hati bû pêşiya me, lê zarokên wan didan dû me, fediya xwe revandi bûn û kêfa xwe ji me re tanîn.

Lê ka Birîva?!

Ez, diya xwe û xwiha xwe digihan dawiya gund. Li wir me nas dikir ku gund ji hemû aliyan ve dîwarkirî ye. Me nuh nas dikir ku çima bêhna me ji pêşî de lê teng û zehmet dibû. Li dawiya gund em hinekî rûdiniştin û hinekî diramiyan. Çend zarokên gund jî li dora me bûn. Me nas dikir ku me riya xwe şaş kiriye û em pir dûr hatine û me, hebe tune be, Birîva li paş xwe hiştiye. Em hinekî xemgîn dibûn, lê me ji hev dipirsî, û ji wan zarokan jî, bê ka riya rast kîjan e.

Divê em ji gund derketana û bi paş de vegeriyana. Em hîn wilo diramiyan, min dît ku keçikeke biçûk nêzîkî min bû, pênûseke nû da min û ji min re got: »Ev pênûs bavê min diyarî te dike.« Ez nizanim bê ka çima bavê wê pênûs diyarî min kiriye, çima ne tiştekî din. Min bavê wê keçikê nas ne dikir û ne jî wî ez. Çima pênûs, çima diyarî?! Min ji keçikê re got: »Ez spasiya bavê te dikim û pir silavan ji min re lê bike.« Û keçik vegeriya malê.

Nêzîka diwazdeh zarokên wî gundî dan dû me û kêleka me. Em rabûn ser xwe û me berê xwe da Birîva. Em hinekî meşiyan, ne gelekî pir, em ji gund derketin û hinekî bêhna me fireh bû.

Rê bi jor de diçû, giha pir kesk bû, riya me bêtir riyeke çiyayî bû. Aliyê me yê rastê çiya, yê çepê newal bû. Çiyayine mezin û dirêj û newaleke fireh û dirêj. Bi rastî wê derê pir xweş bû. Çemekî mezin û fireh jî di newalê re diherkî. Newal hemû dar, şînkayî û kulîlk bû. Li aliyê çepê, hinekî ji me bi dûr, dîsa çiya hebûn. Rokê ew newal û çiya tije ronahî dikir, bêhnine pir şêrîn difûriyan. Li ser çiyayên aliyê çepî me kerîkî dirêj ji guran hêdî hêdî dabûn dû hev û carê li me dinêriyan. Gur dûrî me bûn, em ji wan ne ditirsiyan, me hinekî bi dîtina wan kêf dikir. Me dixwast em li cihekî rûnin û ji xwe re li wan binêrin. Me, piştî hineke din ji dana ser rê, xaniyek dît. Xaniyekî jorvekirî û bi pencereyekê, ya ku bi alî çem, newal û guran de. Ez, diya xwe û xwiha xwe derbasî wî xaniyê biçûk bûn. Ew bira zarokan jî li derve li pêşiya pencerê rûniştin û ji xwe re li dora xwe dinêriyan. Ew xurista han wilo xweşik bû, ku me û zarokan nema dixwast ji wê derê rabin. Me ji aliyê hindir de dinêrî û guran ji ronahiya rokê hinekî çavên xwe digirtin. Gihayê wê derê, darên wê derê rengên xwe diguhertin, her demekê reng dihatin guhertin. Me di pencerê re hertişt didît: me guhertina rengan didît, gurên ku çavên xwe hinekî digirtin, te digot qey henek bi me û zarokan dikirn. Rengê giha ji keskbûnê şîn dibû, rengên daran zer dibûn û gaveke din şîn dibûn û dîsa pirteqalî dibûn. Xweşbûneke nerim, ji ber guhertina rengan, xwe di canê me de bilind dikir. Van Gogh dihat bîra min, rengên wî û jiyana wî dihatin bîra min. Ez pir bi xweşî bûm.

Dema rengên giha ji nişkeve şîn dibûn, zarokan ban min dikir. Ez ji wê odê derdiketim û bi binî de diçûm cem wan. Ji min re digotin: »Li aliyê rastê binêre, li wan daran binere!« Dar sipî dibûn, vêdiketin û dîsa reng diguhertin.

Ez û diya xwe û xwiha xwe li wir diman, ew zarok li wir diman. Birîva nema dihat bîra me. Wan zarokan bav û diyên xwe ji bîra dikirin; wek min li guran dinêrîn, li wan çiyayan, li giha, li çem... Li reng-guhertinan dinêrîn.