Mişk jî bi şev dinivin

Wolfgang Borchert 1921 – 1947

Wergêran û amadekirin bo kurdî: Sebrî Silêvanî www.silevani.com

efrin.net 16. 05. 2005 

Tek pencereya di dîwarê kavilî de davên ronahiyê bo aliyê din vediguhêze. Wek periyek nazelîn baweşk nahêlan ku mujûlankên roja êvarê bigehin ser hev, lê berî ku bihêlin û ew jî çavên xwe hindekê germ bike, hindek ronahiya bermayî li kun û kolanên tarî dike.

Li vî cihê han, rojekê ji rojan dûkêla lûliyên sopeyên daran yên ku ji banan bilindtir û ji esmanan nizimtir ewrên sava, xav û bêreng li hindav pêk dihînan.. car car çirîskên agirê sebrîn wek pelatînkan di tariyê de diçirisîn.

Herwek tu li biyabanê li ser qana piştê dirêjkirî û wan dîmenan di xewnek bedew û xemrevîn bibînî belê niha.. niha ne weha ye.

Herdû çavên Yorginê zaro niqandî ne, belê hişyar e û ne xemsar e. Ji nişkekê vetarî dadikeve, dengê pên kesekê dibihîse ku ber bi wî de pêngavan dihavêje, digehe evca li semta wî radiweste. Gelek ditirse, hest dike ku ev e dawiya wî ye belê mit û bêdeng dimîne.

Kabirayê diz di bin çavên xwe re li wî dinêre.. dû destên lerzîner bi ser dû çokên sist û kevandî de şor dibîne.

Ew jî bi awiriyên sava belê samdar, li dîmenê kabirayî dinêre û dibîne ku pîre xespal e, çeqoyek rûs di dest de ye û zembîlek bi milî ve ye.. destên wî çermilaq bûn belê ne dilerizîn ji ber ku pîşbaz e.

Kabirayê pîr bi herdû çavên xwe rûberê wî dipîve, ji serî heya binê pêyan berî ku pirsyarê araste bike:

-          Tu li vir dinivî?

Di nav herdû lingên kabirayê pîr re, ew li dawî ronahiya tîrêjan dinêre, wek davên derzî rêz bi rêz xuya dibin, evca bersivê dide :

-          Nexêr, ez li vir nanivim çunkî gerek e ez zêrevaniya cihî bikim.

Kabirayê pîr serê xwe dihejîne:

-          Eha.. lewra ev dûqişke(1) di dest te de ye!

Yorginî bi cegerdarî bersivê bi erênî dide û paşî dûqişkî bi tundî di destê xwe de digire.

-          Lê, li cihek weha vala û veder tu zêrevaniya çi dikî?

Wek serbazekê di rewşa amadebûnê de çekê xwe digire û dibersivîne:

-          Ez nikarim bo te bibêjim, bibore!

-          Xuya ye ku tu zêrevaniya hindek cerkên zêrr û pareyan di bin van gûfkan de dikî?

Zembîla xwe dadihîne erdê û bi delingê derpê xwe devê çeqoka xwe paqij dike.

Yorginê jî bi tirs dibêje:

-          Na, ez zêrevaniya zêrr û pareyan nakim belê zêrevaniya tiştek din.

-          Egr tu nebêjî ka zêrevaniya çi dikî, nexwe ez jî nabêjim ka çi di zembîlka min de heye.

Pê xwe dahîna ser derê zembîlê û çeqoya xwe jî girt.

Yorgin li zembîlê dinêre, bi hûrbîniya xwe hindek tayên giyayê kesk dibîne, dizane ku xelk giyayê kesk bo kêvrûşkan dibe.

-          Ez dizanim çi di zembîlka te de heye.

Bi têwerdan weha dibêje û paşî berdewam dike:

-          Giyayê kesk tê de heye ji bo kêvrûşkan.

Kabirayê pîr bi sersamî:

-          Te çawa zanî? Rast e, xuya ye ku tu kurrek zîrek û jîrdar î.. tu çend salî yî?

-          Ez neh salî me.

-          Xwedê te bihêle.. neh sal, hêj zû ye bo te.

Bi henek pirsyarek din araste dike:

-          Guman nîne ku tu bi zîrekiya xwe dê bizanî jî ka sê caran neh dike çend.

-          Helbet ez dizanim.

Yorginê zarok hindekê direng bersivê dide ji bo ku demî qazanc bike heta ku di serê xwe de encama sê caran neh bizane.

-          Bersiv gelek asa ye.. sê caran neh dike bîst û heft.. yekser min zanî.

-          Durist e.. min bawer dikir ku tu dê bizanî.. lê, gerek e tu bizanî jî ka min çend kêvrûşk hene.

Yorgin jî bê ku bihizrîne, herwek bersiv ji ser lêvên wî bitehise:

-          Bîst û heft kêvrûşk.

-          Aferîn.. eger tu bixwazî wan bibînî, li gel min were. Pirraniya wan têjik in.. ma tu dixazî?

Yorgin dîsan ditirse û dû lêvên lerzîner dibêje:

-          No.. ez ( neviya bibêje ez naxwazim) nikarim.. nikarim cihê xwe vala bihêlim.

-          Ma qey tu bi şevê jî zêrevaniyê dikî? Direng e ha.

-          Ji şembiya borî de ez bi şev û rojê zêrevaniyê dikim û bawer dikim ku dê weha berdewam jî bibim.

-          Ji bo bêhnvedanê tu çi dikî? Ma tu naçî mala xwe ? Nexwe têşt, firavîn û şîvan tu li kur dixwî?

Yorgin destê xwe digehîne kevrê li ber pên xwe, diqulipîne û nan û qotîka goştê ku di bin de veşartî nîşa dide.

-          Eha.. tu çixareyan jî dikêşî? Baskê te heye?

Yorgin dûqişkî mukum digire.. serê xwe dihejîne û dibêje:

-          Na.. ez hez ji baskî jî nakim.

Kabira gêj li dor xwe dizivire.. zembîlka xwe hildigire û dibêje:

-          Eger tu hez bikî li gel min werî kêvrûşkan bibînî bi taybet têjikan hîngê dûdil nebe çunkî ezê yekê pêşkêşî te bikim.. vî cihê berdayî bihêle.

Yorgin enceq bi dûdilî dibêje:

-          Nexêr.. nexêr.

Kabira zembîlê dide milê xwe bi niyaza çûnê:

-          Lê bizane ku mana te li vir bêsûde ye ha?

Û li gel gotina xwe berê xwe werdigere.

Yorgin çend kêlîkan bêdeng dibe.. paşî bi lez gazî dike:

-          Eger tu rast dibêjî ez jî dê bibêjim te ka ez zêrevaniya çî dikim.. ez ji ber mişkan li vir dimînim.

Bi herdû lingên xwe yên zirav çend pêngavan vedigere paş belê hêj gurc e.

-          Ji ber mişkan?

-          Erê.. çunkî mişk miriyan dixwin.. xwarina wan leşê miriyan e.. ez li ber kuna wan radiwestim û nahêlim derbikevin.

-          Kê tu weha têgehandî?

-          Mamostayê me li dibistanê.

-          Ango tu zêrevaniya miriyan dikî da ku mişk wan nexwin!

-          Erê.. wan ji mişkan diparêzim.. gunneh in.

Li dûv re bi piste pist dibêje:

-          Ez li vir zêrevaniya birakê xwe yê biçûk dikim, yê ku mayî di bin paşmayên van kavilan de.

Bi serê dûqişkê xwe amajeyê bo bermayên kavilên wêran dike berî ku bibêje:

-          Ev xanîkê me bû.. berî heyamekê firokan bombebaran kirin.. ji hîngê de ev dir bêdeng û tarî bûye û birakê min jî di bin de maye. Ez her car bangî wî dikim û dibêjim ku hay ji xwe hebe belê ji ber ku ew zaro ye tênagehe yan nabihîse.. temenê wî çar sal bû.. hêj di bin gilêşê van kavilan de ye.

Kabira bi dêmek xemgîn hêv dike evca dibêje:

-          Lê, mamostayê we qet ne gotiye we ku mişk jî bi şev dixewin?

Yorgin jî bi selîqeyek mandî bersivê dide:

-          No.. lê eger tu rast dibêjî ku kêvrûşkekê bidî min bila têjik be û ez dê xwedan bikim.. bila rengê wê sipî be.

-          Baş e.. ez dê hewl bidim ku zû bizivirim û te bi xwe re bibim belê gerek e ku tu li bendê min bimîne.. ji cih nelive.. pêwîst e ez bavê te fêr bikim ka çawa xanîkek biçûk bo kêvrûşkê çêbike.. pêwîst e ku fêr bibe..!

Yorgin bang dike:

-          Ez dê li bendî te bimînim ha.. bêguman eger tu bizivirî dê min li vir bibînî.. tinê heta dawiya êvarê ez dê zêrevaniyê bikim.. madem ku bi şev mişk jî dixewin.

Yorgin li pey wî diçe û axivtina xwe dibe serî:

-          Li malê, me gelek çînko û karîte hene.. em dikarin xanîkek xweş û mezin bo kêvrûşkê ava bikin.

Belê kabirayê pîr hay ji axivtina wî ya dawiyê nebû.. berev aqarê ku bi tavsorkê nixavtî çû û wek kewekê ku ji nû ji rikkehê azad bibe dilence demê ku diçe. Yorgin jî di nava lingên wî re li tavsorkê diramîne.. davên ronahiya kêm wek derziyên rengûreng dibîne.. herweha zembîlka kabirayê pîr ku tijî giya bo kêvrûşkan bi milî ve dihejiya dibîne, te digot qey aniha dê jê bikeve.

Belê rêza kavilên wêran jî wek girek axê dibîne.. girek axê û hew.

• Wolfgang Borchert: çîroknivîs û helbestvan e li 1921ê li bajêrê Hamborgê li Almaniya hatiye ser dunayê. Sera azadiya derbirrînê û helwîstên wî beramber ceng û şerên wêranker bêhtir ji carekê dihê zindakirin û tûşî eşkenceyê dibe. Komelek kurteçîrokên bedew, herwesa helbestan dinivîse berî ku li sala 1947ê di temenê ciwaniyê de koça dawiyê bike.