Avedana hestên herişî

Omer Dilsoz

Hestên min gelek herişî ne; bêgav im. Di mejiyê min de bi hezaran pirs tên û diçin. (...?) Dilê min kovandar e, şikestî ye; hizrên min şêlû ne. Ditirsim ji her tiştî; ji her kite kitê... Ji dengên xwezayê; qêrîn, qêjîn û qorînan... Ditirsim ji hêviyên xwe. Newêrim wan birêsim û newêrim xeyalên xwe raçînim. Dilê min şikestî ye û hêviyên min birîndar in...

Roj diqulipin. Dem diherike; saet, roj, meh û sal dikudin... Dem zora her tiştî dibe û demedest diçe û bi xwe re dibe her tiştî... Hêj wek duhî bû, dema ku min jiyan nasî û wate li heyiyan barkirî. Bes, hemû jî çûn; yek bi yek, dû hev û ji nişkê ve li pêş çavên min berze bûn; yaren, destebira, birader, hevrê û heval... Dûr û nêz, nas û biyanî... Çû, çûn hemû jî bê ser û şûn; tenê bîrhatinên wan mane tomarkirî di birka jêrhişê min de...

Ne min goti bû, hestên min gelek herişî ne vê berêvarê. Vê berêvara ku roj li ser gopilkê bilind hêdî hêdî tîna xwe dişkêne û amadehiya xatirxwestinê dike. Tu dizanî, ez qet ji peyivên xatirxwestinê hez nakim, bes!... Rojeke xweş e îro; hewa hêdî hêdî germ dibe, dihele berfa stûr ya ku çiya û newal tev nuxumandi bûn û wergêra bûn bi ser rengê spî...

Xweza vedijî; kulîlkên yekem ên biharê 'berfîn û canemerg' rûyê berfê dikelêşin û silav didin biharê. Bes, dilê min gelek westiyayî ye. Hestên min herişî ne. Gelek bi tenê me; çavê min dipê her liv û lebata xwezayê. Pêjnek di nava min de dibêje min: "Îcar nebû, dê carek din..." Û li wir dixetime verêja gotinê. Êdî, nema tê baweriya min bi jiyanê. Jiyan gelek sar tê pêş bergeha dîtbariya min. Şêlû dibîne êdî hemû hizrên min. Şêlû dibîne jiyanê û tiştên ku jiyanê ditamijînin...

Hingê ji nav birka bîrhatingeha min hiltavêje dilopek hêviyê û li pêş çavên min çirûskek dibiriske; leylan dide li ser deryaya xeyalên min ên di nîvrê re hatine fetisandin. Hingê jî ez diçim ber bi hestên xwe yên herişî ve û dikevim nava deryaya kul û xem û kovanan. Wê gavê, rondikek dizok ji birka çavê min hiltavêje û dikeve ser sûretê min û têde digindire hêdî hêdî... Wê wextê ez di cihê xwe de radiwestim û berê xwe bi aliyê çiya ve dizivirînim. Jixwe, kengî ez ketibim di nava herişîneke wisa de min her weha kiriye û wer diyare, ku dîsa li vir dubare dibe helwesta min a jixwerevînê... Direvim ber bi ciheke nediyar ve.

Çiya li benda min in. Ew li benda bihareke rengîn in. Ew li benda vejîneke din in. Dîsa 'bixêr tê' tê û li benda gelek hêviyan e; ew, ji bo hêviyan vedijî û digirnije carek din li gel hestên min ên herişiyayî. Gazî min dike bihar, dibêje; "Were, xwe berde hundirê delaliya min." Bes, ez ji wê dûrdikevim, ew jî ji min... Nizanim ji ber çi, lê herçend nêzî wî dengî dibim, berevajiyê di heman katê de jê dûr dikevim jî. Ango, nêzîkiyeke dûr, dûrahiyeke nêzîk. Berevajî dibe her tişt di nava bawesîska hizrên min de. Ditirsim, ditirsim...

Hingê, carek din tê bîra min çend tişt; çend bîranînên daborîn û çend kovanên li ser mêlaka min bûne jan û têperiyane. Ez ditirsim ji xewn û xeyalên xwe, ji dilê xwe, ji mejiyê xwe, ji hêviyên xwe. Herwekî "marî geztibim, wisa ji werîs ditirsim." Dibe sehm her tiştê heyî; heyîn dibin tirs û dikevin nav jiyana min. Û bihar tê bîra min. Bihara welateke rengîn. Rengên kulîlkên cuda cuda yên vî welatê tên pêş çavên min. Sor, mor, binevşî, zer, kesk, spî û peyazî... Her rengek şûna ku 'hêviyê' di min de vejîne, berevajiyê dikuje. Hingê, reng wateya xwe li nav jiyana min winda dikin.

Ne vê berêvarê hestên min gelek herişî ne. Dilê min bûye kozgeha xem û xeyalan. Ditirsim. Gelek tişt tên bîra min; duh û îro, pêr û sibê. Di navbera çarçûveke teng de têm û diçim. Dilê min li ber lehiya şikesteyan dike ku bimîne. Ango, hestên min di şerê man û nemanê de ne. Mejiyê min ji mêj ve têkçûyî ye. Êdî, nema dikare gewdeyê min ê westiyayî kontrûl bike...

Gelek bêgavim. Divê hestên xwe vejînim. Divê xem û kovanên xwe bikim cûnî û biqutim. Divê êş û janên xwe deynim bin destarekê û bihêrim da ku carek din dest pê bike jiyan. Da ku xweş û geş bibe cîhan. Da ku bitamije evîn û hebûn. Da ku – bi kurtebêjî – dîsa wate li heyiyan bar bibe û biherike ava jiyanê li dêmistana dil û mejiyê min. Lewra careke din berê xwe didim çiya; welatê kûvî, li nav xwezaya rengîn...

Gelo çi ye çiya hin jêneger dike ji bo me? Gelo ji ber çi çiya me bi jiyanê ve girê dide? Çi ye raza çiya? Çi ye vîna çiya? Çi ye tama çiya? Ji bo çi ew der hertim dibe cihê destpêkan? Ew der dibe kozgeha hêviyan? Hêlîna xweziyan? Ma jiyana çiya çawa ye?

Vê berêvarê ez vê pirsê ji xwe dikim. Dûv re jî berê xwe didim çiya. Xeyalên min li wir in; di dilê çiya de. Li nik heval û hogiran. Li nik şervanên azadiyê. Li nik gerîla. Mirovên jiyanhez. Mirovên mirovhez. Mirozên azadîxwaz. Mirovên dilêr û evîndar. Mirovên bi rastiya tama jiyanê hesiyane. Mirovên jiyanê. Gelo çi ye wan hin bi jiyanê ve, bi jiyana çiya ve girê dide? Gelo qey bilindahiya çiyane? An ne ku hêşinahiya çiyane? Çiya navê din yê afrîneriyê ne. Çiya warê avakirinê ne. Çiya kozgehên mirovahiyê ne. Çima?

Tu dizanî, li wir; sal pênc demsal e. Çar demsalên xwezayî ne, ya din jî di nava demsalan de afrîneriya demsaleke nû ye. Ku ew jî gerîlatiye. Pêşmergetî ye. Û mirov li wir di nav werzan de werzek zêde dijî. Ew der warên paqij û bijûn in; negihîştiyê destên mirovên çavbirçî. Li bilindahiya lîsên çiya, li dora mêrg û keviyan, di nav şkêr û zinarên asê de, di bin dilopên şikefteke kevnar de, li gel dengên xwezayê yên cuda cuda, yên biefsun; sîsirk û wawikan derbaskirina şevexwînên dirêj û bisaw. Gelo çi ye wan li wir bi jiyanê ve girê dide?

Bêguman bîranînên şehîdan. Şehîd dilê dîrokê ne. Şehîd giyanê dozê ne. Şehîd rastiya jiyana serfiraz in. Şehîd doz in, doz şehîd... Şehîd azadî ne, şehîd çiya ne, çiya şehîd... Li her bihosteke van çiyan xwîna şehîdeke hêj nenavkirî heye. Ev çiya bi xwîna wan ciwanên hêj di bihara umrê xwe de bûne şahida/ê hêrsa dilê mirovên vî welatî, hatiye avdan. Herdîsa dê bi xwîna wan jî were avedankirin...

Êdî li vir diwestin hestên min ên herişî. Gotin dimiçiqin. Peyv bêdeng dimînin û ez dikevim riyeke dirêj. Bihar li ber vejînê ye. Kulîlkên yekem ên biharê 'berfîn û canemerg' di hewla pişkdayînê de ne. Zîlên xwe avêtine. Berf dihele. Hewa germ dibe û jîngeh hêdî hêdî kirasê keskahiyê lixwe dike. Herwiha ez jî hêdî hêdî dimeşim ber bi çiyayê roj lê ava dibe.