Hevpeyvînek Taybet li gel nivîskarê Kurd Foad
Sîpan
Hevpeyvîn:Mihemed Brîmko
Efrin.net 02. 07. 2005
Da ku em karibin ronahîyê bêtir bidin ser rewşa
Kurdî li Bakurî Kurdistanê û herweha guhartinên bi lez li rojhilata
navîn me hevdîtineke taybet bi nivîskarê Kurd Foad Sîpan re pêk hanî, li
dirêjahîya bersivên xwe de berêz Foad weha axivî...
1-
Tu nivîsa Kurdî di
çi astê de dibînî?
Bersiva vê pirsê bi taybetî zimanzan dikarin baş
bidin û şîrove bikin. Lê ezê dîsa jî lê bixebitim, bersiva we bidim. Ji
ber ku ez ji tîpên erebî hîn nebûme û nizanim, loma mixabin nikarim li
ser nivîs û pirtûkên Kurdî bi tîpên erebî tiştekî jî bibêjim.
Hêjayî gotinê ye, ku beriya li ser babeta pirsa we
ya yekem bisekinim, bi mînakekî dest pê bikim. Ez berî demekê bi
Delegasiyona Navenda Pena Kurd re li Hewlêrê bûm. Em di 29.03.2005an de
mêvanên Partiya Demokrata Kurdistan bûn. Ji navenda partiyê kek Abdella
bi me re bû. Danê sibê di pê serdana rojnama Xebat û di dû re jî serdana
Parlamena Kurdistanê, em çûne Hotela Xanzad û me li wê derê xwarina
nîvro-firavîn xwar. Hotela Xanzad di navbera herêma Selahedîn û Hewlêr
de ye. Ez bawer im li Kurdistana Azad Hotela Xanzad ya herî baş û modern
e, ku di sala 2001an de hatiye ava kirin. Jixwe mêvanên hukumeta
Kurdistanê yên ji dewletan jî li vê Hotelê dimînin. Navê Xanzad gelek
bala min kişand. Em li ser piya ne, ku xwarina xwe bigirin. Li ba min
birêz Sero Qadir ku bixwe berpirsiyarê çapemeniya PDK ye heye. Min jê
pirsî ku gotina Xanzad têye wateya çi? wî jî got, tu Xanzad nas nakî?
Min got mixabin na. birêz Sero Qadir got, Xanzad jineke Kurd bûye, ew di
sedsala 17an de mîra Kurdan bû. Ez û birêz Sero Qadir hinek li ser
dîrok, zarav û alfabeya Kurdî sekinîn. Û herwiha em li ser xerabiyên
dijminan û kêmasiyên xwe sekinîn, ku em baş dîroka xwe jî nas nakin.
Xerabiyên dijminan yên herî xerab jî ew in, ku alfabeya Kurdî perçe
kirine. Kurdên Bakur qet ji alfabeya ereban nizanin. Kurdên bi tîpên
erebî nizanin bixwînin û nizanin jî bi tîpên erebî li ser Kurdan çi
hatiye nivîsandin.
Birêz Sero Qadir pêkenokek got, ku wî li Amedê ji
Amediyan bihîstiye. Dema cara pêşîn tirên tê Amedê xelk dertê derve re,
lê dinêre û kes jê dernaxe, ku ev malmîrata hesin ji çi re dibe an jî bi
kêra çi tê. Ji ber ku ti kes jê dernaxe, ku ewê vê Tîrenê çi bikin, loma
xelk dibêje, de wa hesin e tê û dihere, dema hat û çû, emê jî derên
derve lê binêrin. Birêz Sero Qadir mesele anî ser me Kurdan û alfabeya
me û got, niha em jî wek Amediyan dikin, nivîs û pirtûkên ku hûn bi
tîpên latînî dinivîsînin, em wek ku Amedî li tirenê dinêrin, lê dinêrin
û tiştên ku em bi tîpên erebî dinivîsînin, hûn jî lê dinêrin. Belê,
mixabin realîteya me Kurdan hê di vê qadê de ye.
Paşê li ser xwarinê ez ji birêz Nejat Azîz Surmê hîn
bûm ku Xanzad di navbera salên 1730/40an de li herêma Selahedîn,
Rewandiz, Biradost, Ranya û heta Qaladizê mîra Kurdan bûye. Û wî got,
peykerê Xanzad jî li Şeqlawa heye. Dema ez vegeriyam Almanya, min
lêkolîn li ser Xanzadê çê kir, mixabin ji bilî çavkaniya pirtûka
nivîskarên Kurd birêz Rohat Alakom bi navê “FOLKLOR Û JINÊN KURD” rastî
ti çavkaniyên din nehatim. Birêz Rohat alakom jî pir hindik li ser
Xanzadê disekine û wiha dinivîsîne:
Xanzad piştî mirina bavê xwe dibe seroka eşîra
Balekiya. Hêjmara malbatên vê eşîrê hezar hefsed bûye û hemû rêvebirina
karên eşîrê dikeve li ser milên wê. Ev yeka jî nîşan dide ko di salê
gelek kevn de serdestîke jinan hebûye. (r. 71)
Wek min li jorê jî got, mixabin ez rastî ti
çavkaniyeke din nehatim. Lê ez bawer im birêz Rohat Alakom behsa Xanzada
mîra Kurdan dike. Çimkî wekî din gotina Xanzadê li ti derê derbas nabe.
Birêz Rohat Alakom di pirtûka xwe de ne dem nivîsandiye û ne jî zêde li
ser dîroka Xanzadê sekiniye.
Em niha jî werin ser babetê. Dijminên me raye û vîna
me Kurdan dane bin lingên xwe û welatê me Kurdistan di nava xwe de perçe
kirine. Dijminên Kurdan ne tenê welatê me perçe kirine, her wiha zimanê
me, zaraveyên me û alfabêya me jî perçe kirine. Her tiştên ku heta niha
hatine kirin, ne bi gor û dîtin û îradeya Kurdan bûne, biryara dijminan
her dem li dijî vîna gelê Kurd bûye. Lê îro êdî perçeyekî Kurdistanê
azad e û hêdî hêdî ber bi serxwebûnê jî dihere. Ev 14 sal e, ku li
Kurdistana azad perwerdeyî heta xwendina zanîngehê-zankoyê hemû bi kurdî
ye û wek ez dizanim perwerdeyî bi tîpên erebî ye. Lê dest pêhatiye
kirin, ku bi tîpên latînî hindik be jî êdî tê nivîsandin.
Dema Tirk bi navê “ilmê li ser zimanê kurdî”
lêkolînan çêdikin, diherin bi Kurdên Mereş an jî bi Kurdên Meletiyê re û
yan jî bi rûniştivanên bajarên Kurdan yên nêzîkî sînorên Tirkan re
diaxivin. Ji ber ku ew Kurdên nêzîkî sînorên Tirkiyê ne, wan ji
polîtîkaya asîmîlasiyona Tirkan zêdetir nesîbên xwe girtine û ne sûcê
wan e, ku ew baş nizanin bi kurdî biaxibin û dema dipeyivin gelek
gotinên Tirkî dikin nava zimanê kurdî.
Armanca dewleta Tirk ji destpêka hebûna Komara xwe
heta niha eşkere ye, ku ew naxwazin zimanê kurdî bipejirînin, Tirk her
dem bi tiştên vik û vala înkariya zimanê kurdî dikin.
Dema mirov li dîrokê dinêre, têde wê rastiyê dibîne,
ku dewleta Tirk li dijî zimanê kurdî siyaseteke dijwar û bê perwa
ajotiye û hê jî dajo û asîmîlasyoneke nijanperest li dijî zimanê kudî
pêk aniye.
Bi rastî ez pir bi şanazî (îftîxar) dibêjim, ku tevî
wan êriş û dijwariyan jî dîsa gelê Kurd zimanê me yê şêrîn û delal di
binê ewqas zor û pestanê de li ser pêyan hîştiye û heya vê rojê aniye.
Lê mixabin mirov nikare di pirsa nivîsandina Kurdî
de ewqas pesnan bide û bêje, zimanê kurdî di warê nivîsandinê de pêşde
çûye. Min li jor jî got, sedemên nepêşdeçûyîna zimanê kurdî û
nivîsandina kurdî dijminên Kurdan in. Lê berpirsiyariya me Kurdan jî ne
hindik e. Ka em binêrin hostayê zimanê Kurdî seyda Mîr Celadet Bedir-Xan
çi dibêje:
Malxirabino! ma we
ew çend wext nîne, hon ko ji bo hînbûna zmanê biyaniyan bi salan ve
xebitîne û îro jî dixebitin, ji bona ko bikarin «fînfoneke» derewin bi lêv bikin.
Kuro eyb e, şerm e, fehit e. An
hini zmanê xwe bibin, an mebêjin em Kurd in. Bê zman Kurdîtî ji we re ne
tu rûmet e, ji me re rûreşîke girane.
Pesn û şabaş
û hezar pîroz ji wan re ko hînî xwendin û nivisandina zmanê xwe bûne û
bi vî awayî mitta xwe xistine bêrîka xwe û ji bin bandêra miletên biyanî
bi der ketine.
Heyf û xebînet û hezar mixabin,
nemaze ji wan re ko bi zmanên din dizanin bixwînin, binivîsînin û
elfabiya zmanê xwe hêj nas nakin.
Mîr Celadet
Bedir-Xan
HAWAR Kovara
Kurdî Hejmar 27, 15. Nîsan 1941 Şam
Ez dikarim bêjim, ku gotinên seyda Mîr Celadet
Bedir-Xan îro jî ji bilî Kurdistana azad li perçên Kurdistanê yên din
derbas dibin. Lê ger mirov qiyasek di nav Rojhilat, Başûrê Biçûk û Bakur
de çê bike, mixabin Bakur di sinifê de dimîne.
Ez bi destûra we dixwezim bi saya vê hevpeyvînê hin
pêşniyariyan ji hukumeta Kurdistanê ya nû re, ya di bin serokatiya birêz
Mesût Barzanî de bikim:
Eger başûrê Kurdistanê, hukumet û hemû dezgehên wê
dixwezin di demên pêşde bi perçên Kurdistanê yên din re pêwendî,
diyalog, bazirganî û ji bo ku çanda (Kultura) kurdî jî pêşde here, divêt
ji niha ve xwe li ser van pêşniyariyên ku ez li jêr li ser pirsa zimên û
Alfabeya kurdî dikim, di rojên pêşde amade bikin.
1-
Divêt li Başûr di hemû
dibistanan de bi zaravayê Kurmanciya jorîn jî perwerde bêye kirin, da ku
pêwendî di navbera Kurdan de xurt bibe û pêşde here.
2-
Û her wiha da ku deriyê
Kurdistanê bi welatên biyanî re, bi taybetî bi welatên DYA û dewletên
Ewropa re bi diyalogê pêşde here, divêt alfabeya Kurdî bibe latînî û ji
niha ve hazirî ji bo vê bêye kirin.
Yanê eger armanc Kurdistana mezin û yekgirtî be,
divêt hukumeta Kurdistana azad ji niha ve li ser van babetan serê xwe
biêşîne. Eger em dixwezin di demên pêşde di navbera hemû Kurdan de, him
ji aliyê siyasî, him ji aliyê sosyal, him ji aliyê çandî (Kultur) û him
jî ji aliyê aborî, bazirganî ve pêwendî pêşde here, divêt başûrê
Kurdistanê xwe li ser van mijaran amade bike, kar, xebat ji bo vê bike û
gavan bavêje. Ez bi baweriyeke şidyayî di wê qenaetê de me, ku lawê Mele
Mistefa Barzaniyê mezin, lawê Kurdistanê, serokê birêz Mesût Barzanî wê
rola xwe baş bilîze ku ala kurdistanê li her çar perçên Kurdistanê li ba
bibe, bi dengê sirûda Kurdistanê “ey reqîb” çiyayên Kurdistanê bihejîne.
2-
Kurd bi giştî û
nivîskarê Kurd bi taybetî, gelo karîbûn ev pêşveçûna têknolocî li cîhanê
di warê ragihandinê de di xizmeta Kurdayetîyê kirina ?
Kê
bawer dikir, ku îro di cîhanê de hema hema di destê her zarokekî de
telefona destan (Mobil) hebe. Eger em sed sala 20an û ya 21an beramberî
hev bikin, emê bibînin, ku di sedsala 21an de di warê teknolojiyê de
şoreşek mezin çê bûye. Hêjayî gotinê ye, ku mirov di babeta pêşveçûna
teknolojiyê de realîst be. Çêkirina teknolojiyê gelek zehmet e, belkî
hin tişt hene bi dehan salan, bi sedan salan têne ceribanid, paşê dikeve
bazarê û têne firotin. Lê bikaranîna teknolojiyê ne wisa wek çêkirinê bi
zehmet e.
Ez
dixwezim di warê ragihandinê de ji jiyana xwe hin mînakan bidim. Kêm
zêde ji vir 20 sal berê me bixwesta, çi partî, an jî çi mirovek der mafê
civînek, semînerek, yan çalakiyekê de agahdar bikin, mirov çiqas jî jîr
û jêhatî ba, belkî ancax dikari bû 20 kesan li Ewropa agahdar bike. Ev
jî di ne demek zû de, belkî di nav çend rojan de.
Ji
ber ku ez li Almanya dijîm, loma hin derfetê min hene, ku înternetê û
posta elektironîkê bi kar bînim. Ez dikarim niha nivîsekê amade bikim û
di nav çend saniyan de bi hezaran Kurdan li seranserê cîhanê der mafê
babetên cur bi cur de agahdar bikim. Lê mixabin her kurdek û her
nivîskarekî Kurd bi taybetî jî nivîskarên li Bakurê welat dijîn ne xwedî
wê şansê ne, ku teknolojiyê wek Kurdên Ewropa û Kurdistana Azad bi kar
bînin. Ev derfetên di destên Kurdên li Kurdistana Azad û Kurdên Ewropa
de hene, di destên wan de nîne. Ez pir nivîskaran li Bakur nas dikim, hê
nizanin posta elektironîkê bi kar bînin. Di nav wan nivîskaran de yên
pir navdar jî hene. Yanê mirov nikare bêje, ku Kurd ji vê pêşveçûyîna
teknolojiyê ya ragihandinê baş îstîfade dikin. Wekî din piraniya Kurdên
li Bakur hê nizanin bixwînin û binivîsînin, wê çawa ji vê derfeta
teknolojiyê îstîfade bikin.
Gelek malperên Kurdan yên înternetê hene. Lê mixabin piraniya wan ne bi
rêk û pêk in. Mirov dema li wan malperan dinêre, kêmasiyên Kurdan di wir
de jî dibîne. Kêmasiyên Malperên Kurdan di warê rojnamegeriyê, siyasetê,
nûçe û analîzan de gelek hene. Hin malper jî hene qet hewce nabînin, ku
di malpera xwe de çavkaniyan bidin, ku wan înfarmasyon ji kû derê
girtine. Hin malper jî, ji Kurdî bigire heta zimanên din çewtî û şaşî
dinivîsînin. Hin bûyer (wek tirajediya Tsûnamî) di cîhanê de diqewimin,
ku mirovatî bûyereke wiha cara yekem bi çavê xwe dibîne, van malperana
(ji bilî du-sê malperan) qîmet nedan, ku li ser vê bûyerê nûçekê bi
zimanê kurdî binivîsînin.
Lê
Başûrê Kurdistanê di warê ragihandina teknolojiyê de gelek pêşde çûye.
Li Başûr hema hema li her gundî jî înternet heye. Bê guman derfetên
başûrê Kurdistanê jî zêde bûne û mirov nikare bi perçên din qiyas bike.
Lê di warê profesyonelî de kêmasiyên wan jî hê hene, ez bawer im dê her
biçe ku baştir bibe.
Ez dixwezim bi mînakî ji dema şerê li dijî Sadam de
li ser e-mailan bidim, ku e-mail (posta-elektironîk) îro ne tenê di warê
ragihandinê de herwiha di warê leşkerî de jî roleke pir mezin dilîze.
Min li Almanya di kovareke leşerî de xwend, ku Amerîka şerê li dijî
Sedam, ne tenê bi çek û sîlahan, bi teknolojiyê, bi telekominîkasyonê û
bi taybetî jî bi e-mailan qezenç kir. Ji ber ku di dema şer de her roj
ji General û Subayên mezin re bi dehan û sedan e-mail dişandin û ew
dikirin bin pîskolojîyeke xerab, loma leşkerên Iraqê li ber xwe nedan û
şer zû bi ser ket.
Dem dema teknolojiyê ye. Kurd jî mecbûr in li gorî
vê demê tevbigerin, ger ew çavên xwe ji vê pêvajoyê re bigirin, dê
nikaribin pêşde herin. Kurdistana Azad dikare gavan biavêje.
Di cihê xwe de ye, ku mirov bêje, teknolojî cîhan
nêzîkî hev kiriye, kiriye wek hev. Kesên ji teknolojiyê fahm dikin,
dikarin jê baş îstifade jî bikin. Lê yên jê nizanin, cîhana wan wek berê
jî tarî ye. Teknolojî bi qasî ji tiştên baş re çê bûye, ewqas jî ji yên
ne baş re çê bûye. Lê ger mirov teknolojiyê ji tiştên baş re bi kar bîne
ev derfeta derfetek wek behra bê binî ye.
3-
Bi bawerîya te be,
nivîskarê Kurd yê rast kî ye?
Nabe û bênezaketî ye, ku mirov nivîskar bi nav bike û bêje ev nivîskarê
Kurd yê rast e û ewê din jî yê ne rast e. Baş dibe, ku ev pirs ji
xwendevan bê pirsîn. Lê tiştek heye, her kesên bi Kurdî dinivîsînin,
hemû jî xwe wek nivîskar dihesibînin. Di nav Kurdan de mekanîzma ku
biryar bide, kî nivîskarê rast e û kî yê ne rast e nîne. Tiştê herî
pêwîst ew e, ku nivîsa nivîskarên Kurd bi kurdî be û ew di pirsa
neteweyî de durist be, ji xwendevanan re bi rêz be. Divêt rêzgirtin him
di warê nivîsê de be û him jî di warê naverokê de be. Divêt nivîskar
rast û durist binivîsîne, gotina sero bino neke, serê xwendevanan bi
gotinên vala gêj neke. Divêt naveroka nivîsê dewlemend be.
Kêm
zêde standardek di nivîsandina zimanê kurdî de bi tîpên latînî çêbûye.
Divêt nivîskarên bi tîpên latînî dinivîsînin, di çarçoveya vê standardê
de bimînin, xwendevan şaş nekin, ku ew jî xwendin û nivîsandina kurdî
rast û durist hîn bibin. Divêt nivîskar ti demê ji bîr neke, ku hin
hesasiyetên-hestiyariyên Kurdan hene û ew li gorî wan hesasiyetan tev
bigerin. Di cîhanê de her gel, her millet û her hindikayî hesasiyetên
wan hene, lê mixabin ji ber perçebûna Kurdistanê û ji ber ku dijminên
gelê Kurd bi destê zorê Kurdistan dagirtine, dubendî û nifaq kirine nav
gelê Kurd, loma mirov nikare bêje, hemû Kurd û hemû partiyên Kurdan di
pirsa Neteweyî de bi hesas in.
Hesasiyetên-hestiyariyên neteweyî yên Kurd û Kurdistanê ji bo min çi ne?
1-
Mîlada
Kurd û Kurdistanê Melle Mistefayê Barzaniyê mezin
2-
Serxwebûna Kurdistanê
3-
Erd, ax
û sînorê Kurdistanê
4-
Ala
Kurdistanê
5-
Ziman û
toreya Kurd û Kurdistanê
6-
Û hemû
heyiyên Neteweyî yên din.
Van
babetên li jor ji bo min qet nebe NA BE. Ez li ser van
babetan bi ti kesî re gengeşî nakim. Çimkî ev babetên li jor ji bo min
wek ayetên Qur’anê pirensîp in.
Mirovekî eslê wî Kurd be, bixwe bi zimanê xelkê binivîsîne, ew nabe
nivîskarê Kurd, ew dibe nivîskarê zimanê wî gelê ku bi zimanê wan
dinivîsîne. Ger em ji Bakur nimûnekê bidin, di nav nivîskaran de yê herî
navdar nivîskar Yaşar Kemal e. Lê Yaşar Kemal bi zimanê Tirkî bûye
nivîskar. Eslê wî Kurd e, lê ew çiqas jî Kurd be, li doza Kurdî jî xwedî
derê dîsa nabe nivîskarê Kurd. Çimkî ew ji zimanê Kurdî re xizmetê nake,
ji zimanê Tirkî re xizmetê dike. Lê tiştekî balkêş heye, hêja ye mirov
bêje, ku Yaşar Kemal bi wêje û motîfên kurdî, bi hebûna jiyana kurdî
bûye nivîskar. Naveroka piraniya pirtûk û nivîsên wî li ser jiyana
Kurdan e.
Ji ber ku zimanê kurdî ji
aliyê zordar û dîktatoran ve hatiye qedexekirin, loma zimanê me nebûye
zimanê bazarê û sermiyanê jî. Piraniya nivîskarên Kurd bi ked û renca
xwe, bi nûra roniya çavê xwe, di ewqas tengasiyan de ji zimanê kurdî re
xizmet dikin. Ew nivîskarên Kurd ku ewqas bi ked in, bixwe ji vî karî ti
qezencê nabînin, ti tişt nakeve berîka wan. Armanca vê kar û xizmeta wan
tenê ji bo pêdaçûyîna zimanê kurdî ye.
4-
Dibêjin " Divê
nivîskar 9 rojan bixwîne û rojekê binivîse " tu çi dibêjî?
Jixwe rastî ew e, ku nivîskarê nexwîne, ne dikare û ne jî dizane
binivîsîne. S. Johnson dibêje, “ji bo ku tu pirtûkekê binivîsînî,
divêt tu nîvê pirtûkxaneyekê bixwînî”.
Tiştê herî girîng jî ji bo min ew e, ku nivîskarên li ser babetên
lêkolînerî dinivîsînin, çavkanî bidin. Nivîsa bi zanistî, nivîsa bi
çavkanî ye. Gellek nivîskarên Kurd pir caran nivîsên xwe bê çavkanî
diweşînin. Ez bixwe li ser wan nivîsên bê çavkanî matmayî dimînim. Ez
naxwazim navan bêjim, lê hin nivîskarên Kurd jî hene, werger û nivîsên
nivîskarên din didizin, dikin malên xwe û bi navên xwe jî diweşînin.
Lê
belê nivîskarê di warê nivîsê de hosta be, gihîştî be, ne hewce ye her
carê 9 rojan an jî nîvê pirtûkxaneyekê bixwîne û di pê re jî binivîsîne.
Ez cara yekem di sala 1993an hatim başûrê Kurdistanê û min li Hewlêrê
serdana serokê Parlamena Kurdistanê birêz Namik Cewherî kir. Birêz Namik
Cewherî ji min pirsî, got, tu ji bo çi hatiye Kurdistanê?. Min jî jêre
got, ku ez hatime rewşa Kurdistana Azad bi çavên xwe bibînim. Wî jî ji
min re got, gotineke me Kurdan heye û dibêjin, carekê dîtin ji hezar
carî xwendinê çêtir e. Ev gotina birêz Namik Cewherî hê wek îro di guhê
min de ye. Gotineke me Kurdan jî heye, dibêjin “Hînbûn roniya çavan e“
Yanê bi kurtayî eger nivîskar, nivîskar be, dikare bi dîtinên xwe jî
qelema xwe baş bişixulîne.
5-
Rewşa Kurdî li
Tirkîyayê Tu çawa dixwînî?
Rewşa Kurdan li Tirkiyê xerab e, ger wiha berdewam be, dê ji niha
xerabtir bibe. Çimkî dijminê Kurdan êdî ne tenê rejîm e. Rewş wisa xerab
bûye, ku gellek zehmet e, mirov bêje destê kê di cêba kê de ye. Ji
aliyekî ve dewlet û ji aliyê din ve jî Abdullah Öcalan û desthilatdarên
PKKê. Berê dijminekî Kurdan hebû, ew jî dewlet bû, û Kurdan baş dizanîbû
ku li dijî kê tekoşînê didin. Lê mixabin niha dewlet û desthilatdarên
PKK bi hev re cirîtan davêjin. Loma jî derketina vê rewşa tarî ji bo
Kurdên Bakur ne hêsan e. Partiyên Kurdan yên din nikarin bibin
alternatîv. Sedemên wê jî pir in. Dewlet û PKK naxwazin û nahêlin li
Bakur alternatîveke nû derê. Çimkî alternatîv derê dawiya siyaseta
Tirkan û PKKê tê. Loma hebûn û tinebûna wan bi vê pirsê ve girêdayî ye.
Partiyên ji bilî PKKê hene, di despêkê de bê siyaset bûn, hemû Kurdên
Bakur siyaseta xwe bi çepîtiyê ve girêdabûn û tevger Kurd di wir de
fetisandibûn. Hemûyan baweriya xwe bi sosyalîzim û bi qaşo “dewletên
sosyalît” anîbûn. Ti dewletên qaşo sosyalît jî qîmeta pênc qurişan ne
didan Kurdên Bakur. Siyaseta li pê wan dewletan siyaseteke çavkorî û
bêfamî bû. Bi dehan salan hemû kar û barên welatparêzên bi bîr û
baweriya Kurd û Kurdistanê li pê van dewletan ziyan bû.
Partiyeke nû ji Bakur re pêwîst e. Divêt partiya nû
di çarçoveya neteweya Kurd û Kurdistanê de ti tawîzan nede kesî. Divêt
partiya nû siyasest û stratejiyeke nû ji bo Bakur amade bike.
Divêt partiya nû li dijî Amerîka û Ewropa siyasetê neke.
Çimkî Kurd çi bikin jî di dawiyê de mecbûr in bi alîkariya Amerîka û
Ewropa pirsgirêka tevgera Kurd çareser bikin. Heta Amerîka û Ewropa di
mijareke siyasî de li Rojhilata Navîn OK, erê nebêjin, ti çareserî nabe.
Divêt partiya nû li hemberî gelê Kurd dirust be, bi dijmin re siyaseta
veşartî, dizî nemeşîne. Û divêt partiya nû bi cesaret be û ji her alî ve
ji bedelê re jî xwe şûnde nede. Gotineke nivîkarê Alman yê navdar
Hermann Hesse heye û wiha dibêje:
DAMIT DAS MÖGLICHE ENSTEHT MUSS IMMER WIEDER DAS
UNMÖGLICHE VERSUCHT WERDEN” (Ji bo ku derfet çêbin, divêt her dem
daxwazên derfetên bê îmkan bêne ceribandin.)
6-
Piştî
serbestberdana perlementerên Kurd yên berê Leyla Zana, û herweha
guhartinên biçûk li Kurdistana Tirkiyayê pêkhatine; weke: belavkirina
programên têlvizyonî di TRT de bi zimanê Kurdî, seredana hin ferezîyên
ji Yekîtîya Ewropî bo herêma Kurdî li Tirkiyayê û gûftugoyên li ser
pirsa Kurdî, tu van bûyeran çawa dinirxînî?
Dewleta Tirk parlamenterên berê Leyla Zana û hevalên wê di zîndanê de li
gorî siyseta xwe perwerde kirin, paşê serbest berdan. Min di gotareke
xwe de di 13.06.2004an de li ser serbestberdana Leyla Zana û hevalên wê
wiha nivîsandibû:
Hêvîdar
im, ku serbestberdana Leyla Zana û hevalên wê di xizmeta doza gelê Kurd
de berdewam be. Eger Leyla Zana û hevalên wê şaşiyan nekin û di xeta
Îmralî de nemeşin, dê bikaribin di siyaseta Kurdan de him li Tirkiyê,
him li Ewropa û him jî di cîhanê de rolên pir mezin bilîzin. Lê pir
mixabin, rewş wisa nayê xuya kirin, ku Leyla û hevalên wê serbixwe
tevbigerin. Ger ew bi gotina Adullah Öcalan ve siyasetê bikin, dê dawiya
qehremaniya xwe bînin. Çimkî rêxistina Apociyan, rêxistineke demokratîk
nîne, hên jî rêxistineke bi metodên Stalîn û Kemalîzimê kar dike. Loma
ew qehremanên, ku apocî ji nav xwe derdixin, qehremanên ji bo demekê ne.
Dema qehremanên wan ji xeta wan dertên û ji wan re ne loyal bin (sedî
sed sadiq), wê hingê apocî pir bi hêsanî dikarin serê qehremanên xwe
berjêr bikin û karê wan di nav gel de biqedînin. Bi hezaran mînakên wiha
hene. Wek Şemo, Osman Öcalan û yên din.
Û min di
pirsa TRT û zimanê Kurdî de jî di heman gotarê de wiha nivîsîbû:
Zimanê Kurdî ji bilî Tirkiyê li
ti welatî wek fermî nehatiye qedexe kirin. Sadam Huseyîn jî zimanê Kurdî
qedexe ne kiribû. Rejîma Îranê zimanê Kurdî ti carî qedexe nekiriye.
Loma weşana TRT bi zimanê Kurdî, dê di demeke nêzîk de tiştekî li
Tirkiyê neguherîne.
Di dawiya dawîn de
derewên pergala îdeolojiya Kemalîzimê derketin holê û pûç bûn. Weşana
TRT bi zimanê Kurdî wek sîleyekê him li rûyê dewleta Tirk û him jî li
rûyê mirovên wek Kamiran İnan û Bedrettin Dalan jî ket. Gelo Kamiran
İnan, Bedrettin Dalan û yên din, ku eslên wan bixwe Kurd in û heta niha
înkariya xwe û zimanê xwe kirine, dê ji îro şûn de ji şêfên xwe re çi
bêjin?.
Misto Kemal di komkujiya
Dersimê de pir Kurd jî li dijî Kurdan bi kar anîn. Dema komkujiya
Dersimê qediya, wê hingê berê xwe da Kurdên ku bi wan re li dijî Kurdan
îxanetî kiribûn. Misto Kemal dibêje, ku ew kesên bi milletê xwe re
îxanetî bikin, dê hay hay bi min re jî rojekê îxanetê bikin û wisa
hemûyan didin ber gulleyan û dikujin.
Ji
ber ku Tirk ji dil de Kurdan napejirînin, naxwazin mafê Kurdan bidin
wan, loma siyaseta wan di pirsa Kurdî de li ser derew û xapandoziyê
berdewam e. Belkî dubare dibe, lê hêjayî gotinê ye, ku li ser
daxuyaniyên serleşkeriya Tirkan bisekinim. Mixabin, Leyla Zana û hevalên
wê di xeta îmralî de man û Abdullah Ocalan çi ferman û
rêwerzan-talîmatan ji generalên Tirkan digire, bi parêzerên xwe re bi
rêdike. Leyla Zana û hevalên wê jî li gorî wê tevdigerin, yeko yek
gotinên Apo bi cih tînin. Leyla Zana û hevalên wê hemû rastiyê dizanin,
ku Abdullah Ocalan di nava heriya generalên Tirk de ye û tenê lê
dixebite canê xwe xelas bike û tevgera Kurd û Kurdistanê jî di vê rê de
feda bike. Lê ti kes newêre vê rastiyê bibêje. Sed hezar carî mixabin,
ku dengê min û dengê rewşenbîr û nivîskarên wek min nagihîje gelê Kurd;
li ser me ambargoya PKKê heye. Çapemeniya PKKê di pirsa Apo de ji gelê
Kurd re derewan direşîne û Apo hê jî wek serok û merok dide naskirin.
Desthilatdarên PKKê jî her tiştî di der mafên Apo de dizanin, lê her kes
ji xwe ditirse. Û hin kesên bi desthilatdar jî naxwezin rastiyê bêjin,
çimkî ew bi salan e derewan ji gelê Kurd re bela dikin. Çimkî ew
dizanin, dema derewên wan derên meydanê dawiya wan jî tê, loma ew vê
siyaseta Apo ya bi gemar bi îsrar diparêzin.
Tiştên min di gotara xwe ya 13.06.2004an de li ser Leyla Zana û hevalên
wê gotibûn, hemû jî rast derketin. Leyla Zana jineke cahîl e, nizanibû û
nizane rola xwe bilîze. Eger wê bizanîba rola xwe baş bilîsta, wê
bikarîba gellek tiştan biguherîne. Wê hingê Apociyan jî nikaribûn pêşî
li karê wê bigirin. Hevalên wê yên hepsê jî mirovên bê bîr û bê bawer
bûn. Wan jî wek Leyla Zana xwe kirin kolê Îmralî, kolê Abdullah Öcalan.
Apocî roj bi roj lê dixwebitin lingên wan ji siyasetê bişiqitînin. Çimkî
ew her çiqas kolê Apo ne jî, lê li gor Apo ne sedî sed loyal in, loma ne
dûr e, ku Apo dawiya qehremaniya wan bîne.
7-
Dibêjin: Kilîla dergeha
Yekîtîya Ewropî ji Tirkîyayê re çareserkirina pirsa Kurdî ye.
Gelo ev gotina ta çi astî li ba hikometa Tirkî cih digre? û nerîna te çi
ye?
Bê guman pirsa Kurdî pirseke giran e. Lê belê kî dibêje bila bibêje, ez
bixwe ne di wê baweriyê de me, ku kilîta endametiya Tirkan ji bo
Yekîtiya Ewropa tenê di çareserkirina pirsa Kurdî de derbas dibe. Çimkî
Tirkiye bixweze, dikare di nav bîst û çar saeten de pirsa Kurdî û pirsa
mafê mirovan çareser bike. Ev pirsgirêk tenê li ser daxwaza niyeta
duristî ya siyasetê dimîne. Wekî din jêre zêde tişt ne hewce ye.
Lê Tirkiye wê çawa pirsgirêkên xwe yên din çareser
bike. Pirsa herî girîng li Tirkiyê pergala Kemalîzmê ye, ku dewlet ev
80ê sal e li gor vê pergalê tev digere. Pergala Kemalîzmê li dijî
mirovatiyê hatiye avakirin; ew mecbûr e ji holê rabe. Çimkî ev
pergal li Tirkiyê tenê grûbekî biçûk temsîl dike. Sîstem ji serî heta
dawî xerab e, mala serokwezîrê Tirkan Erdoğan bê destûr hatiye avakirin
û hê tapoya wî tine ye. Ji serokkomar bigire heta serokwezîr, hemû
wezêrên din, general û siyasetmedarên Tirkan mal û milkê dewletê tar û
mar kirine. Hê li tevaya Tirkiyê û bakurê Kurdistanê li hemû gundan
binavahiya (Kanalîzyason) çênebûne. Tirafîka Tirkiyê katastirof e.
Piraniya riyên Tirkiyê xerab in. Rewşa aborî îflas kiriye, têk çûye.
Dizî û bertîlxwarin li Tirkiyê siyaseta rojane ye. Ev gotina di nav
civata Tirkan de bingeh girtiye, ku dibêjin malê dewletê behr e, yê
nexwe beraz e. Cehaletî û paşverûtî serê xwe girtiye û dawiya wê nayê.
Nijandperestî û dijminahiya gelan di nav gelê Tirk de kok girtiye.
Hukimetên sivîl yên li Tirkiyê têne hilbijartin hemû jî bûkoke-kûklan
in, ximbil in, ti gotina wan derbas nabe. Li Tirkiyê şefê siyasetê û
hukumetê generalên (fermandarên) Tirk in. Hukumetên Tirkan yên tên û
diherin ji tirsa generalan li ser pirsa Ol û mezheban nizanin çi bikin.
Dewletê pirsa laçikên li serê jinan, ku nikarin di cihên fermî de beşdar
bibin kiriye pirsgirêka ne çareseriyê. Tirkiye wê çawa di nav çend salan
de van pirsan çareser bike. Ji bilî pirsa laçikên li serê jinan, xalên
din li jorê ji YE re gellek pêwist in.
Gotineke Tirkan heye ku dibêjin, “Zaman sana uymasa, sen zamana uy”
(Ger dem li gorî Te neyê, divêt tu li gorî demê werî). Lê, Tirk
siyaseta sê meymûnan dilîzin, (min nedît, min nebihîst, min negot). Bi
gotineke din siyaseta Tirkan wek siyaseta Neamê ye, ku serê xwe xistiye
nav qumê, qûn li meydanê maye û naxweze rastiyê bibîne, xwe bi xwe
dixapîne û ji rastiyê direve. Dawiya vê siyasetê ji Tirkan re felaket e,
lê Tirk bi zanetî, bi înat çavkoriyê dikin. Tirk bawer dikin, ku bi
mentalîte û kevneşopiya xwe, ya ku ne li gorî şert û mercên demê ye,
dinya-alemê heta hetayê bixapînin.
Tirk van salên dawî ji bo geşt û guzarên(turîzma) xwe bi mîlyaran dolar
li peravên xwe direşînin, ku tûrîst werin Tirkiyê wan nasbikin. Ew bawer
in, dê tûrîst di der mafê Tirkan de pozîtîv bifikirin. Tirk ji duaya
neyê pejirandin re dibêjin amîn.
Siyaseta Ewropa jî di çareserkirina Pirsa Kurdî de ne durist e. Eger
Ewropa bi duristî bixweze, gellek derfet di destên wan de hene û ew
dikarin li dijî Tirkiyê bi kar bînin. Ewropa dikare di nav xwe de
çareserkirina Pirsa Kurdî nîqaş bike û mesela Kurdî têxe rojeva UN ku
biryarên siyasî di qada Navneteweyî de li ser Kurdan bêne girtin.
Konseya UN heta niha der mafên Kurdan de yek carê biryar di çarçoveya
mafê mirovan de girtiye. Baş tê bîra min, dema di sala 1991’î de gelê me
ji jenosîda rejîma Bexdayê revîn hatin ser sînorê Tirkiyeyê (bakurê
Kurdistanê), dewleta Tirk berê nehiştin penaberên Kurd derbasî vî alî
bibin. Kesên ku xwestin bi zorê ji sînor derbas bibin jî ketin ber êrîşa
leşkerên Tirk û bi gulleyên wan hatin kuştin.
Heyva Sor a Tirkiyeyê wê demê di daxuyaniyên xwe yên
destpêkê de digotin, ku ew li penaberên kurdan xwedî dernakevin. Hemû
dewletên cîhanê û dewleta Tirkan dîtin, ku bi sedhezaran Kurd koçber
bûne, êdî ti kesî nedikarî pêşiya wê bûyerê bigire. Ji ber ku gelê me yê
li Bakur li penaberan xwedî derket, cih da wan û xwest, ku li
hemwelatiyên xwe xwedî derkeve. Wê çaxê dewleta Tirk û devrûtên wan
neçar man, ku sînoran ji wan re vekin. Konseya UN jî mecbûr ma, ku
berpirsiyariya xwe ji bo mafê mirovan pêk bîne, biryara 688an girt.
Ev biryar ne ji bo pirsgirêka Kurd çareser bibe, tenê ji bo mafê mirovan
û mafê Kurdan li wir bê parastin û ji bo ku penaber paşve vegerin,
herêma tampon li Başûr hate avakirin û dewletên mutefiq yên Amerîka û
Îngîltere heta ji vir demek berê jî li gorî wê biryarê herêma Kurdistanê
diparastin. Bê guman ev biryara 688an jî ne bi riza dewletên
dagirker, Tirkiye, Îran û Sûriyê bû. Belku bi riza Koseya UN bû, loma
Tirk jî wê demê mecbûr man li gorî wê biryarê tevbigerin.
Niha divêt em Kurd tespît bikin.
1-
Siyaseta
Ewropa der mafê Kurdan de çi ye?
2-
Dema em
behsa Ewropa dikin, divêt em baş bizanibin kîjan Ewropa?
3-
Tahrîbatên-hilweşandinên PKKê bi navê Kurdan li Ewropa
Welatên Ewropa berî her tiştî berjewendiyên xwe diparêzin. Li kû derê
berjewendiyên wan hebin, ew diherin wê derê. Ji ber ku Kurdistan hên ji
bo dewletên Ewropa wek bazar nayê hesibandin, loma siyaseta wan ji bo
Kurdan û li ser Kurdan nîne. Dema mirov behsa Ewropa dike, divêt tespît
bike, ku li ser siyaseta Ewropa bi taybetî kîjan dewlet tesîra wê zêde
ye. Bê guman hemû dewletên Ewropa li ser siyaseta Ewropa (25 endam)
xwedî gotin in, lê yên serkêşiyê dikşînin, Almanya û Firansa ne. Di nav
dewletên Ewropa de Almanya û Firansa hema hema di her mijarê de bi hev
re tevdigerin. Almanya û Firansa 17 sal di pê şerê cîhanê yê duyemîn de
bi peyman biryar girtin û serokên dewletên wan herdu welatan her mehê
carekê têne ba hev û li ser siyaseta nav xwe û ya Erwopa diaxivin.
Mîmarên lihevhatina Almanya û Firansa serokwezîrê Almanya Konrad
Adenauer û De Gaulle in. Hîmê peymana di nav van herdu dewletan de di
sala 1962an de hate avêtin. Hêjayî gotinê ye, ku pêwendiyên siyasî yên
Almanya û Firansa êdî wek goşt û neynûkê ne. Dema Kurd bixwezin li
Ewropa li ser siyaseta Kurdan guhertinan pêk bînin, divêt berî hemû
dewletên Ewropa Almanya û Firansa îqna bikin.
Lê
mixabin PKK li Almanya û Firansa hilweşandinên wisa mezin kirine, ku ji
rûyê PKKê de Almanya û Firansa ji Kurdan diqehire. Me Kurdan di salên
1980an de bê fikar dikaribû qala Kurdan bikin û em pê serbilind dibûn.
Lê îro mirov dema pirsa Kurdan li ba Almanan yan jî li ba Firansizan
dike, mecbûr e sê caran bifikire, ku çawa qala Kurdan bike. Çimkî bi
taybetî jî Alman dema gotina Kurdî dibihîsin, pirsa wan ev e, û dibêjin,
hûn (Kurd) çima ewqas çalakiyan li bajar û kolanên me çêdikin, rêyên me
dibirin û dibe qîre qîra we, hizûra me direvînin û em we fêhm nakin, ku
hûn çi dibêjin.
Eger hilweşandinên PKKê nebana û Kurdan bizanîba xwe li Ewropa baş îfade
bikirana, niha dê rewşa Kurdan di qadekê din de bûya.
Dewletên Ewropa ne ku ji bo Kurdan endametiya Tirkan naxwezin. Ewropî ji
Tirkan hez nakin. Hin siyasetmedarên Ewropa yên ku niha bûne parêzerên
Tirkan û goya dixwezin bila Tirk bibin endamê YE, bi mîlyonan ruşwet ji
Tirkan standine. Lê ew jî baş dizanin, ku gelê wan Tirkan naxweze û ew
jî tenê ji bo demekê hatine hilbijartin. Wek tê zanîn, Vatîkan jî li
dijî endametiya Tirkan e. Papayê nû Benedîktê XVIa, beriya ku bibe Papa,
pir caran li dijî endametiya Tirkan derketiye. Papayê nû di pirtûka xwe
ya dawî de dîsa behsa pirsa endametiya Tirkan ji bo YE dike û dibêje
Tikiye welatekî Fileh-Xiristiyan nîne, divêt Tirkiye nebe endamê YE.
Loma di van dawiyan de Tirkan dîsa ta girtiye û di çapemeniya xwe de
êrişî Papayê nû dikin.
Jixwe di pê referandûma hilbijartina zagona bingehîn ya YE, ku li
Firansa û Holan NA gotin û hefta borî di civîna YE de
nelihevkirina pirsa aborî ya YE, rewş niha di nav dewletên endam yên
Yekîtiya Ewropa de jî tevlihev bûye û dewletên Ewropa lê dixwebitin, ku
çawa ji vê rewşê xelas bibin.
Ez dixwezm bi du nimûneyan jî bidim xuya kirin, ku
endametiya Tirkan ji bo YE ne mimkûn e. Nivîskarê Amerîka yê navdar û
xwediyê pirtûka bi navê pevçûna şaristaniyan-medeniyetan û endamê
hîndekariyê yê Zanîngeha-Zankoya Harvard
Prof. Dr. Samuel Huntington
di 24.05.2005an de di televîzyona Tirkan CNN-TURK de, bernama Mehmet Ali
Birand, Manşet wiha dibêje, ”Ewropî Tirkan
naxwazin. Çi tiştên ji destê wan tê, wê bikin. Piranî wê endametiya
Tirkan rê li jihevqetandina Ewropa veke”
(Avrupalılar Türkiye’yi istemiyor.
Ellerinden gelen her şeyi yapacaklar.
Türkiye’nin üyeliği Avrupa’da daha çok bölünmelere yol açar)
Ermeniyên Firansa ji Marsîliya ji serokkomarê
Firansa Jacques Chirac
re nameyekê dişînin, rexne û gazinên xwe ji
Jacques Chirac
dikin, ku çima ewî alîkarî kiriye, ku Tirkiye di demên pêş de bibe
endamê YE. Jacques Chirac jî di
bersiva xwe de di 09.10.2004an de dibêje, ku wan şertên wisa giran dane
pêşiya Tirkan, ku ew nikarin ji binê van şertan derên.
http://www.ccaf.info/item.php?r=0&id=32
Mînakek jî ji dîroka Tirkan-Osmaniyan û Ewropa. Împaratoriya Osmaniyan
di sala 1683an de hatibû ber deriyên Viyana (Awûstûrya) ku hemû Ewropayê
bi destê zorê têxe bin desthilatiya xwe. Viyanî ji hovîtiya Osmaniyan
wisa qehirîbûn, ku wan xwarinek ji ar û avê çêkiribûn, ku ev xwarin
şibandibûn mînanî ala Tirkan. Ji ber ku ala Tirkan ji Hîvê hatiye
girtin, Viyaniyan jî ev xwarina ji ar û avê kiribûn wek ala Tirkan ku ji
wan re bêje, hûn nikarin derbasî Ewropa bibin, emê we wek ala we bixwin.
Navê vê xwarinê Croissant e. (Kirosan) Kesek nizanibe, jê bê pirsînê, ku
Croissant xwarina kîjan e.
Di
dawî de rast e, ku mirov bêje, him Tirk baş dizanin, dê bi vî mantiqê
xwe ti demê nebin endamê YE û him jî Ewropa baş dizane, ku dê Tirk ti
demê nebin endamên YE. Welatên Ewropa lê dixebitin, ku hefsarên Tirkan
bişidînin, hinekî be jî Tirkan bi endametiya YE mijûl bikin, ku wan
têxin mirov. Belkî di dawiya dawî de di pê 15-20 salan de YE hevpariya
bi îmtiyaz yanê statûyeke taybet bide Tirkan.
Gotineke me Kurdan heye dibêjin, “kalo nemir bihar tê, pîrê nemir pincar
tê” GELO DEWLETA TIRK BIKARIBE HETA 15-20 SALAN LI SER PIYA
BIMÎNE!!!!!!!!
8-
Rewşa Kurdan ya
navxweyî li Bakurê Kurdistanê gelek aloz e. Gelo tu bi wê gotinê re ye
ku: (Fişarên derveyî, Yekîtîya hundirî encam dide) ?
Tenê bi alîkariya derve ti gel bi ser neketiye. Gelê
Kurd jî bi yekîtiya xwe dikare ser bikeve. Wek min li jor jî got, eger
gelê Kurd li Bakur alternatîveke nû derîne, dikare ser bikeve. Kurd pi
partiyên malan, terîqetan, mihalan û kolanan rizgar nabin. Piraniya
partiyên Kurdan li Bakur niha di vê merhelê de ne. Alternatîveke nû
dikare hemûyan bike yek, ku bi hev re Bakurê Kurdistanê rizgar bikin.
Heta di Bakur de yekîtiyeke xurt derneyê, alîkariya derve jî nayê. Ne
hewce ye, ku em ji gelan û dîrokên xelkê nimûneyan bidin. Eger gelê me
li Başûrê Kurdistanê bi taybetî van dawiyan bi hev re û bi yek dengî ne
peyviyana û tev negeriyana, wê nehata vê encamê, ku îro gelê Kurd bi
serbilindî serokê xwe pîroz dike. Bê guman alîkariya derve jî pêwist e.
Lê heta di hundir de livandin tine be, alîkariya derve jî çênabe.
9-
Partî û rêxistinên
Kurdî yên Kurdistana Tirkiyayê, li hundir û derveyî welêt, li gor
tevgera wan, xuyaye gihiştine qonaxeke nuh, tu hest dike ku dê
programeke baş (Li gor guhartinên li herêmê) pêşkêş bikin?
Gotineke Tirkan heye dibêjin, em xwar rûnên, lê rast
qise bikin. Niha em bixwezin an nexwezin, jê hez bikin an jî jê hez
nekein, mixabin ji bilî PKKê hemû partiyên din li Bakurê Kurdistanê
partiyên mirî ne, tenê li ser kaxizê hene. Hin partî hene ji malbatekê
ne. Hin partî hene wek terîqet tevdigerin. Bila ti kes dilê xwe negire,
armanca min ne ew e, ku wan biçûk bixînim, ne xêr rastî, duristî,
realîte ev e. Bê guman sedemên ne pêşdeçûyîna partiyên din ji bilî PKK
hene.
1-
Dewleta Tirk bi rêya demokrasiyê
derfetê nade, ku partiyên Kurdan xwe di çarçoveya demokrasiyê de serbest
îfade bikin; dewlet bi destê zorê siyaseta dîktatorî dimeşîne.
2-
PKK jî ji destpêka damezirandina
xwe heta roja îro nahêle ji bilî wan ti partî li Kurdistanê siyasetê
bikin û hemû astengiya ji wan re derdixîne.
3-
Partiyên Bakur yên din bê
cesaret in û ji bedelê re ne amade ne.
Partiyên ku bi îdealên rizgarkirina Kurd û
Kurdistanê tevdigerin, divêt berî her tiştî bi cesaret bin û ji bedelê
re hazir û amade bin. Siyaseta Kurdî tenê bi rojname, belavok û
kampanyayên îmza nameşe. Hin partî bi salan e xwe bi gotinên vala
dixapînin û goya ew li Kurdistanê di pê PKKê re partiyên duwemîn,
sêyemîn û hwd. in. Programên partiyên Kurdan hên li gorî siyaseta
çepîtiyê ne. Ew siyaseta Marksizmê, Lenînîzmê û Stalînîzmê diparêzin.
Kurdên Bakur xwe ji qiralan qiraltir dibînin. Siyaseta ku îro di cîhanê
de îflas kiriye têye parastin. Ew partiyên ku dûrî realîteyê tevbigerin
çawa dikarin ser bikevin!?. Programa ku di piratîkê de encam nede, ew
program çiqas jî gorî wan kesan baş be programeke pûç e.
10-
Siyaseta PKK li
dirêjahîya bêtirî 25 salan ji xebatê di hundir Kurdistanê de ti encam bi
dest neda. Lewra beşekî mezin ji wan qetîyan, ji bilî ku di nav wan de
nerihetîyek heye, hûn vê ezmûnê çawa dinrxînin?
Desthilatdarên PKKê (di destpêkê de ne hemû kesên bi
desthilatdar) ji destpêkê heta niha desthilatdariyeke kirimînel e. PKK
quweta xwe ji vê kirimînelê digire. Gotinek heye dibêjin, masî di
serî de bîhn dide. Pirsgirêka PKKê jî wisa ye. PKK di serî de bîhn dide
û ew bîhna pîs jî di tevgera Kurdên Bakur da û heta niha berdewam bû.
Serokê PKKê di serî de reben û pepûkek bû, lê mixabin ewî ji valahiya
tevgera Kurd baş îstîfade kir û niha ji aliyên hin kesan ve wek “leheng”
jî têye hesibandin.
Qasî ku desthilatdarên di nav PKKê de di pirsa Abdullah Ocalan de
şaşî kirin, ewqas nebe jî partî û siyasetmedarên Kurdan li her çar
perçên Kurdistanê şaşî kirin. Şaşiyên partî û siyastmedarên Kurdan ew
bûn, ku PKK di destpêkê de baş dahûran-tehlîl nekirin, bi çavekî
Kurdayetî li PKKê nihêrîn û alîkariya PKKê kirin. Her kesî di pirsa
Kurdayetiyê de bawer dikir, ku serokê PKKê û desthilatdarên PKKê mirovên
welatparêz in û dê Kurdistanê rizgar bikin. Loma derî ji PKKê re li her
çar perçên Kurdistanê vebû. Ji bilî Bakur Kurdên perçên din û Kurdên
Kafkasiyayê jî hemûyan xwestin alîkariya birayên xwe bikin, ku tekoşîna
tevgera Kurd li Bakur pêşde here û ser bikeve. Yê ne durist bû Abdullah
Öcalan û nokerên devûdora wî bixwe bûn. Bê guman di vir de ew siyaset,
kes û partiyên Kurdan yên din bi niyeteke durist tevgeriyan û nizanibûn
ku serokê PKKê mirovekî çawa riziyayî ye û dikare ji bo berjewendiyên
xwe yên kesayetî Kurd û Kurdistanê têke qurbana her tiştî.
Lê dîsa jî çê be, xerab be her Kurdekî bawer dikir, ku dê tevgera
Kurd di bin siyaseta PKKê de ser bikeve. Gelê Kurd bi hezaran bedelên
giranbiha dan. Kurdistan tar û mar bû, wêran bû. Sê mîlyon Kurd bi destê
zorê ji axa xwe hate derxistin. Di cîhanê de nimûneyek nîne mirov bide,
ku gelek ewqas bedel bide û di dawiyê de serokek ku bi gotina „Serxwebûna
Kurdistanê“ derket ser rê, ku bi mîlyonan Kurdan dane pê û ew niha jî
tenê lê dixwebite, canê xwe xelas bike.
Ji serî de siyaseta PKKê di
şexsê Abdullah Öcalan de hatiye kilîtkirin û Apo jê îstîfade dike, heta
ji destê wî tê serê gelê Kurd bi gotinên virt û vala gêj kiriye. Li
Îmralî bi qaşo “komara demokratîk” dest pê kir, navê PKKê guherand kire
KADEK paşê bi siyaseta ekolojiyê berdewam kir, ew jî nebû, KADEK vê carê
bû Kongira Gel, dîsa ne bû PKKê navê xwe yê berê girt û hên jî herdu
navên dawîn bi kar tîne û niha jî bi mantiqa “Konfederalîzm” ê dest pê
kiriye. Hên jî ne diyar e, ev siyaseta bê mantiqî û bê pirensibî heta
kûderê berdewam bike. Gava mirov Abdullah Öcalan ji destpêkê de heta
niha analîz bike, dê bibîne, ku ew ji serî heta lingê xwe mirovekî çewt
e. Yanê bi kurtayî çi ji destê Abdullah Öcalan hat tevgera Kurd di qada
navneteweyî de kire tevgereke terorîst û hingiya li Îmralî ye jî çi ji
destê wî tê dixweze tevgera Kurd vemirîne, bitemirîne, bê quwet bihêle.
Abdullah Öcalan bi vî awyî dixweze xizmeta xwe pêşkêşî generalên Tirk
bike, ku bila wî nekujin.
Ger serokê PKKê xwe li Îmralî
nefirota dijmin û desthilatdarên PKKê yên din li pê gotina wî neçûyana
ti kesî nikaribû tevgera Kurd li Bakur bê quwet bixîne. Lê ji ber ku
Abdulla Öcalan di destpêkê de ne durist bû û her dem li gorî rewşan
tevgeriyaye, menfeatên xwe yên şexsî şopandiye, loma ew di destpêka
dîlketina xwe de teslîmî generalên Tirk bû û wek bilbilan çiviya, çi ji
destê wî hat ji dewleta Tirk re alîkarî bû. Ji ber ku Abdullah Öcalan ji
dewleta Tirk re kar û xizmetê dike, loma her daxuyaniyên wî bi parêzerên
wî re bi taybetî di çapemeniya PKKê de belav dibe. Ger wisa nebûya, dê
dewleta Tirk nehîşta yek gotinek Abdullah Öcalan derê derve. Her tişt li
meydanê ye, lê mixabin yên ku naxwazin rantçî û xwe firoşên di nav PKKê
de ne.
Kesên ji PKKê vediqetin, navên wan çi dibe bila bibe
û hêza wan çiqas dibe bila bibe, ger ew li gorî siyaseta Rojhilata Navîn
tev negerin û xwe bi çek û sîlah neparêzin, nikarin li ber xwe bidin,
ser bikevin. Mixabin rewş wisa ye. Çimkî PKK mixalefetê nas nake,
ne bihîstiye û ne jî dizane, PKK mixalefetê ji xwe re wek dijmin dibîne,
loma mixalefetê dikuje. Siyaseta Sadam û ya El-Esad dişopîne. Çapemenî
di dest de ye û dikare beşekî ji gelê Kurd li seranserê Kurdistanê
bixapîne.
Sed hezar carî mixabin, gelê Kurd wisa bextreş e, ku
bêyomekî wek Abdullah Öcalan rastî anî. Eger Kurd bextreş û bêsiûd
nebana mirovekî wek Abdullah Öcalan nikaribû bi hişê xwe yê çivîkan xwe
serok û merok îlan bike bi virt û derewên xwe beşekî ji gelê Kurd
bixapîne.
11-
Nerîna te sebaret
bi dahatûya rewşa Kurdî li Bakurê Kurdistanê çi ye? Tu bi amêd î (bi
hêvî yî)?
Jiyana bê hêvî jiyaneke mirî ye. Çiqas jî ewrên tarî
li ser Bakur bin, ez di wê baweriyê de me, ku rojên rizgarkirina Bakur
ne dûr in. Lê divêt alternatîveke nû bi bîr û baweriya Kurdeyatiyê derê
meydanê.
12-
Tu bandora Başûrê
Kurdistanê li ser Bakur û alîyên din ji Kurdistanê çawa dibînî?
Bi
saya Melle Mistefa Barzaniyê mezin bandora tevgera Başûr her demê li ser
Bakur hebû. Hingiya Başûr azad bûye, bandora Başûrê Kurdistanê li ser
perçên Kurdistanê yên din û bi taybetî jî li Bakur roj bi roj geş dibe û
pêşde diçe. Sînorên Kurdistanê yên nêzîkî Başûr in biavantaj in û haya
wan zû bi guhertinên Başûr dibe. Lê divêt em ji bîr nekin, Kurdistan
mezin e û mafê her Kurdekî ye, ku berbifireh li ser Kurdistana azad
agahdar be. Başûrê Kurdistanê dikare di her warî de vê pêvajoya nû bide
lezandin. Kurdistana azad dikare bi taybetî jî di warê çapemeniya dîtinî
de gavên bi lez bavêje, ku Kurdên perçên din der mafê Başûr de
berbifireh agahdar bin. Ji ber ku li Bakur piraniyan Kurdan xwendin û
nivîsandinê nizanin, loma çapemeniya dîtinî dikare roleke pir girîng
bilîze. Televîzyonên Başûr, Kurdistan-TV û Kurdsat di vî warî de hên
kêmasiyên wan pir in. Min heta niha li Başûr bi pir kesan re, û di nav
wan kesan de berpirsiyarê K-TV û Kurdsat jî hene, axivîme û min bi
nivîskî jî pêşniyazî wan kiriye, ku di Televîzyonên xwe de zêde cih
bidin zaravayê Kurmancî, da ku Kurdên dûrî sînorê Kurdistana azad in
bizanibin li Başûr çi dibe û çi nabe. Û min pêşniyar kir, ku ez di
xizmeta wan de hazir û amade me. Lê pir mixabin hê heta roja îro bersiva
nivîsên min ji herdu televîzyonan ve nehatiye dayîn. Kurdên perçên din
çiqas zû li ser Başûr agahdar bin dê ewqas jî zû Kurdistana mezin nêzîk
bibe. Jixwe bi hilbijartina serokê Kurdistanê birêz Mesût Barzanî, ji
niha ve li her çar perçên Kurdistanê dengek bi hêviya serxwebûna
Kurdistanê wek bombe hatiye teqandin. Ev denga wê deriyên hêviya
serxwebûnê roj bi roj xurtir bike.
Divêt di rojeva siyaseta
Başûrê Kurdistanê de berî her tiştî daxwaza qebûlkirina statûyekê di
qada navnetewî de û naskirina Kurdistanê be. Ev daxwaz ji aliyê hemû
dezgeh û saziyên Kurdistanê ve bi dengekî bilind bê xwestin. Aramî niha
li Rojhilata Navîn tenê li Başurê Kurdistanê heye, wekî din li tu derê
nîne.
Ji ber ku gelê me di dîrokê
de her demê ji aliyê dijminan ve bi hovîtî hatiye qirkirin, loma Başûrê
Kurdistanê ji sala 1991î vir de bi taybetî li ser emniyeta Kurdistanê
hatiye kilîtkirin. Sedemên kilîtkirina emnîyeta Kurdistanê ji aliyê
hukumet û partiyên Kurdan ve bêguman mafê wan bû û ev di cih de bû.
Lê pir mixabin, ku ji ber
sedemên min li jor gotin, rewşa Kurdistanê ya baş, him ji aliyê
demokrasî, civakî û him jî ji aliyê aborî de di qada navnetewî de baş
nehatiye naskirin, an jî kêm hatiye naskirin. Ez bawer dikim, ku heta
niha gelek kar û xebat hatine kirin. Lê pêwîst e ev kar û xebatên siyasî
û aborî ji aliyê herdu hukumetên herêma Kurdistanê ve, bi taybetî li
Ewropa û li seranserê cihanê bi awayekî sîstematîk bêye naskirin.
Bi taybetî PDK û YNK li
paytextan û li gelek bajarên cîhanê ji xwe re liqên partiyên xwe
çêkirine. Bêguman ji bo ku Kurd têkiliyên xwe bi welatên cîhanê re
bikin, hebûna liqên partiyên Kurdan pêwîst e. Lê ji bo naskirina
welatekî wek Kurdistanê, liqên partiyan bi serên xwe nikarin her tiştî
bikin. Belê nûneriya hukumeta Kurdistanê jî li gelek dewletan heye, lê
ev jî bi awayekî sîstematîk û dîplomatîk nayên bikaranîn. Di vir de
tiştekî pir girîng jî heye, hewceyî gotinê ye, ku bêjim, ew jî tunebûna
temsîliya hevpar e. Yanê bi bîr û baweriya min, divê Kurdên Başûr li
dervayî welat, di cîhanê de bi yek dengî xwe bidin naskirin û bi yek
dengî biaxivin. Lê dibe ku di pêşerojê de bi balyozxaneyan ev kêmasiyên
Kurdan ji holê rabin. Kêmasiyeke din jî ji aliyê partiyên Başûr de heye
û ew jî têkiliyên wan û Kurdên ku li Ewropa dijîn e. Wek tê zanîn, li
Ewropa, bi taybetî Kurdên Bakur hêjmara wan ji yên din gelek zêde ye. Ez
têkiliyên PDK û YNK bi Kurdên Bakur re yên li Ewropa dijîn pir sist
dibînim. Divêt di pêşeroj de, bi taybetî hukumeta Kurdistanê li ser van
tiştan bifikire û li gor rewşa Ewropa siyaseteke baş bi rêk û pêk li ser
Kurdên Ewropa jî pêk bîne. Eger piraniya Kurdên li Ewropa baş li ber
çavan bêye girtin û têkiliyên baş bi hin çalakiyên profesyonel bêne
çêkirin, dê ji pêşeroja Başûrê Kurdistanê re gelek baş be. Divêt em ji
bîr nekin, ku êdî Kurdên Ewropa jî hêzeke mezin in. Lê pir mixabin, ku
piraniya van Kurdên li Ewropa dijîn di van salên dawîn de bi çalakiyên
bê bingeh û vala serên Ewropiyan gêj kirin. Piraniya Kurdên Ewropa ji
sibê hetanî êvarê di nava bajarên Ewropa de ne, bijî bijîtiyaya wan e û
bi xwe jî nizanin çi dibêjin, çi dixwezin û çi dikin. Ewropî jî êdî ji
wan aciz bûne, lê ew bawer dikin, ku bi siloganên bê bingeh û vala ji
Kurdan re tiştên baş dikin.
Li Ewropa hin caran nameyek
an jî pêwendiya (diyalog) yek bi yek bi Ewropiyan re ji hezaran û ji sed
hezar çalakvanan çêtir e û di cih de ye. Lê ji ber ku Kurdên li Ewropa
ji aliyê mirovên cahîl ku ji siyasetê fêhm nakin hatine organîzekirin,
loma Kurd di siyasetê de ketine tengasiyê û nikarin xwe îfade bikin.
Eger Başûrê Kurdistanê
perspektîveke baş rayê Kurdên Ewropa bide, bi bîr û baweriya min, Kurdên
Ewropa ji sedî nod û neh dê bi Başûrê Kurdistanê re bin û bi dil û can
ji bo Kurdistanê kar û xebat bikin. Xebata wan dê him ji aliyê aborî,
him ji aliyê siyasî û jim jî ji aliyê dîplomatîk ve ji bo pêşdeçûyîna
dewleta Başûrê Kurdistanê be.
Divêt em ji bîr nekin, ku
êdî li Ewropa di her zanîngehê-zankoyê de bi dehan û belkî bi sedan
xwendevanên Kurd hene. Van xwendevanan di demên pêş de hemû mirovên
Akademîker in û zimanên Ewropiyan wek Ewropiyan dizanin û eger
rêxistineke baş di nava wan de bêye organîze kirin, dê ji hemû partî û
rêxistinên Kurdan baştir pirsa Kurd û Kurdistanê biparêzin. Lê pir
mixabin, ku di vê mijarê de jî yekîtîkiyek di navbera xwendevanên Kurd
de li Ewropa nehatiye damezirandin, yan jî tiştên heta niha hatine
ceribandin, bi awayekî îdeolojîk li meselê hatiye mêzekirin, loma bi ser
neketiye. Hinek partiyên Kurdan xwestin, ku xwendevanên Kurd li Ewropa
organîze bikin, lê ji ber ku ew partiyên dixwestin xwendevanan organîze
bikin, hê bi xwe ji siyasetê fêhm nekirine, da ku xwendevanên Kurd li
Ewropa organîze bikin. Van partiyên Kurdên Bakur bi salan e mêjûyê xwe û
mêjûyê gelê Kurd bi îdeolojiya qaşo sosyalîzim û komûnîzmê şêlû kirine û
bi xwe jî jê tiştek fêhm nekirine.
Di
rojên pêş de, ger tiştek ji bo Kurdan li Ewropa an jî li Kurdistanê li
kûderê çêdibe bila bibe, divêt dûrî vê îdeolojiyê be. Îdeolojiya
sosyalîzim û komûnîzmê kêra wê ti demî ji Kurdan re çênebûye û çê jî
nabe.
Zor sipas
Di gel rêz û silav
Ez jî bi dil û can ji we
sipas dikim, ku we ev derfeta da min, nêrînên xwe bi xwendevanên we re
parve bikim.
|
