Kurd li ser vê yekê sûr in:

Federaliyeta netewî, siyasî û erdnîgarî

Dr. Kamiran Bêkes

efrin.net, 06.01.2004

Êdî baş diyar dibe ku endamên ereb yên Encûmena destlata Îraqê û endamên kurd ji bo paşeroja Kurdistanê û Îraqê wekî ne hemraman û –awaz in. Piraniya Ereban li dijî federalîzma neteweyî ne, ya ku kurd dixwazin. Belê êdî ew yeka berz û beloq bûye, ku Encûmena Destlata Îraqê di pirs federalîzmê û paşeroja Îraqê de bûye du beş: beşek federaliyeta netewî û siyasî dixwaze (Kurd), beşek jî federaliyeta wilayetan ji dêvla wê (û belkî ji bo têkbirina wê) pêşkêş dikin.

Di heyameke weha nazik de Partiya Demokrat ya Kurdistanê dîsan sûrbûna xwe li ser avakirina federaliyeteke netewî di navbera Kurd û Ereban de li Îraqê da xuyanîkirin. Lê federaliyeta wilayetan dikare di navbera wilayetên din de, ji bo bicihkirina reveberiyeke ne navendane.
Partiya Demokrat ya Kurdistanê di daxuyaniyeke xwe de, ku îro piştî civîna komîta wê ya navendî hatiye belavkirin, aşkere dike ku federaliyeta wilayetan, herçend ewê ji beşên din yên Îraqê re sûdmend be jî, lê ew nikare bersiva daxwaza gelê kurd bide, ya ku divê li ser bingeha yekîtiya arezûmendane di navbera Herêma Kurdistan, weke yekîneyeke erdnîgarî, netewî û siyasî ji aliyekî ve, û herêm yan herêmên din yên Îraqê ji aliyekî din ve.

Herweha daxuyanî dide xuyakirin ku “mera dikare federaliyeta wilayetan di çarçewa her herêmeke federal de bi ich bike”. Herweha PDK di daxuyaniya xwe de giringiya wê yekê dide xuyakirin, ku divê yasaya rêvebirina dewletê ya nuh durv û awayê federaliyetê, ya ku nûnerên kurd di Encûmena Destlatê de pêşkêş kiri bûn, bide xuyakirin, da ku ev yeka jî bibe bingeheke girîng ji bingehên destûra Îraqê ya bê.
Hêjayî gotinê ye ku serokê Partiya Demokrat ya Kurdistanê kek Mesûd Barzanî di hemû axaftin û helwestên xwe de bi xurtî li dijî federalîzma li ser bingehê wilayetan (muhafeze) derdikeve û dibêje ku kurd federalîzmeke erdnîgarî, siyasî û neteweyî dixwazin. Di vê çarçewê de, û ji bo yekirina helwesta hêzên kurd di vî warî de berî çend rojan sekreterê giştî yê Yekîtiya Niştimanî ya Kurdistanê mam Celal Talebanî û dr. Birhem Salêh li Selahedînê û li Hewlêrê ligel kek Mesûd Barzanî û rêzdar Samî Ebdilrehman kom bûn û danûstandin li ser awayê federalîzmê û kêşa Kerkûkê kirin.

Li aliyekî din endamê Encûmena Destlata Îraqê dr. Mehmûd Osaman duh di hevpeyvînekê de bo malpera Kerkûk Kurdistan e (www.kerkuk-kurdistan.com) diyar kir ku piraniya Ereban ne bi federalîzma Kurdan re ne.
Serokê Encûmena Destlata Îraqê yê nuha rêzdar Ednan Paçacî jî dibêje ku divê Kurd bêhna xwe fireh bikin û bila doza awayê federalîzmê bimîne bo dema nivîsandina yasaya bingehîn ya nû, ku dê sala 2005-ê amade bibe. Gelo ewên ku nuha federalîzma netewî û siyasî ji Kurdan re napejirînin dê çawa û çima piştî salekê bipejirînin?!

Kurd ji aliyê xwe ve dibêjin ku divê awayê federalîzmê heta Sibatê bête destnîşan kirin û di versiyona bingehîn ya yasaya bingehîn de behsa wê bêt kirin. Doi vî warî de xuya ye Kurd ne tenê sûr in, çunkî – li gor malpera Kerkuk Kurdistan e – endamê Encûmena Destlata Îraqê rêzdar Mehmûd Osman bi aşkereyî gotî:

– Me wekî kurd pêşniyarek daye Konseya Hikûmeta Iraqê û heger heta du mehan konseya hikûmetê pêşniyara me qebûl neke dibe ku em kurd li hev kom bibin û biryar bidin ku xwe ji Konseya Hikûmeta Iraqê vekişînin.