EW TIŞTÊN KU BERÊ JI BO JIN Û MÊRAN QEDEXE Û GUHNE BÛN ÎRO KÊM BÛNE

Ji jin û mêrên Êzdî re gune ye ku;

• bi dawa xwe bi şihête(bi kesên ne ji dînê xwe û ne dirêya xwe de bikeve têkiliya cinsî ).
• por, ser û ruyên xwe di roja çarşemê de çêke û xwe bi aletên xerîban biqusîne,
• tifî kesekî bike û xuzî yanjî tifa xwe bavêje nava agir ,avê û êrdê ,
• gotinên xerab ku weke îblîs,nal, lanet, şeh, ahrî û hwd.ê yên bi şe.. dest pêdikin bibêjin.
• ji Xêzika êzîdî  derketina û tayekî tenê jî ji simbêlên xwe biqusîne,
• di roja çarşemê de beravê bike û xwe bişûşta yanjî bi kulfetê xwe re biketa têkîliya cinsî,
• bitenê qelenê qîz-keça  xwe ji yên Êzdiyên dinê zêdetir bikira,
• qîz anjî keça xwe bişîne dibistanan,
• keç û kur(lawik)ên meriv  bi şîreta bav û diya xwe nekra û weke xwastina xwe bikra,
• di meha nîsanê de bûka ji mala bavê derxîne û bizwiciya,
•  bi reza dilê xwe tenê dev ji kulfetê xwe berde.,
• li ser milê xwe re bizivire li evdekî/e xerîb û ne dirêya xwe de birêne , çavê xwe jê re bişkandina û awir bidana yê,
• li merivên ku libasên tenik lixwekirî anjî laşên wan tazî ye  birêne,
• ji salê carekê fitoh û zekat ji nav malê xwe dernexîne,
• lawikên xwe sinet nekin û biska lawikê xwe bi destên şêxê xwe hilneniyne  û whd.

Ji mêrên Êzdî re guhne bû ku ;

Ji jina Êzdî re guhne bû ku ;

·   xwe weke jinan derman bike û libasan lixweke,

·   kirasên ku Pêsîr(Tokê)a êzî tê de tûnebûna û binkirasê ne xurû spî bûna, libasên ku rengê şîn tê de hebuna anjî yê jinan û yên tenik ku laşe meriv têde xwanê bikira lixwekirina,

·   destava (tuwaleta) bê hemet anjî li şipiyan avrijandinê(bimîze) bike,

·   ji salekê zêdetir ji cem jin(kulfetê)a xwe dûr bikeve,

·              bi keseke ku biryara dê û bavê hatî hilbijartin re ne zewice,

·   û whd.

·   destên xwe bidana destên hinek kesên xerîb,

·   bi tenê li ba xerîban rûniştan, xwarin anjî vexwarin bi wan re bixwara û bi xerîban re bileyîsta, kêf û henek bikra,

·   bi kesekî ku biryara dê û bavê hatî hilbijartin re ne zewice,

·   çiqas libasên ku rengê şîn tê de hebuya û binkirasê ne spî bûna, kincên mêran, mil û bejin qut, yên tenik ku laşe meriv têde xwanê bikira û ji xeynî rojên şînê pêve libasên xurû reş bûna lixwekirina,

·   kum, çahrik anjî kevnikek ne avîtina ser serê xwe û serqot bigere,

·   zaroka xwe ji ber xwe bike anjî li dijî çêbûna zarokan derkeve û whd.

Heta van salên dawî jî, ji jin û mêrên Êzdî re ferz bû ku;

Vêga li Ewrûpa yê kêm jin û mêrê Êzdî ; 

·   biçine ber ziyaretan û tuaf bibin,

·   destên kesên dûnav be paçû bikin,

·   bira û xwa axretê ji xwe re bigirin,

·   mahra zewaca xwe beyî şêxan nebirin,

·   her rojên êvara înê nanê miriyên xwe derxînin,

·   li herciyê ku gava tîrêjên rojê derdiketin û kesî xerîb ne li wirbûna êrdê paçû bikin,

·   sond û adên xwe bi navên Rihaniyan(Siltan Êzî, Şêx Adî, û hwd.ê)Kulik, Xerqe, Roj, Heyv, Stêrkan,Tahmên xwarinê, Ziyaretan û hwd.ê bikin.

·   ji bo qisûmet, bela, teşqele û hwd.ê çênebin, timî rojiyan ji bo Xas, Qelender, rihanî , Kulik, Xerqe, Roj, Heyv, Stêrkan, Ziyaretan û hwd.ê bigrin û ji bo wan xêra bikin..

·   Hemû Dawetnebî û Cimayiyên  ji bo Rihaniyan(Siltan Êzî, Şêx Adî, û hwd.ê)Kulik, Xerqe, Berat, Roj, Heyv, Stêrkan hwd.ê çêbikin,

·   bi xêra rojên îd, erefat, cejnên pîroz û whd.ê biçine malên hevûdinê û bi bihevûdinê re rûnên, nan bixwin, aşîtiyê di nava xwe de çêbikin. û whd.

·   Îd û erefatên xwe çêdikin û diçine ber ziyaretan tuaf dibin,

·   destên kesên dûnavên xwe paçû dikin,

·   ji xwe re bira û xwa axretê digirin,

·   mahra zewaca xwe bi şêxê xwe dibirin,

·   di rojên êvara înê de nanê miriyên xwe derdixînin,

·   li herciyê ku gava tîrêjên rojê derdikevin paçû dikin,  

·   êdî bi navên Rihaniyan(Tawisî-Melek Siltan Êzî, Şêx Adî, û hwd.ê)Kulik, Xerqe, Roj, Berat, Heyv, Stêrkan,Tahmên xwarinê, Ziyaretan û hwd.ê sond û adên xwe dixwin.

·   Xwarin û vexwarina ji bo xêra Xas , Qelender, Milyaket û hwd.ê derdixînin, Dawetnebiyan û Cimayiyan çêdikin,

·   di rojên îd, erefat û pîroz de  diçine malên hevûdinê û bi bihevûdinê re rûdinên, dawet dikin û aşîtiyê di nava xwe de çêdikin. .

·   Kêm kesên dûnav ji bona olê ruyê xwe berdidin, Xerqe li xwe dikin anjî dikarin Xerqe çêkin,

·                  Îbadet û duha yê xwe dikin,     û whd. 

HINEK REFORMÊN LI SER XWARIN Û VEXWARINÊ

HETA VAN SALÊN DAWÎ JÎ

ÎRO DI SALA 2005 DE

·  Tû evdê Êzdî goştê xenzîl(beraz) ne dixwar û ji xeynî wê her kesekî pêle şûna cîhê lingê xenzîl bikira guhne bû

·  Hinek qismên Êzdiyan goştê dîk, masî, xezal(Pezê Şêşims) û whd. qet ne dixwarin.

·  Êzdiyan zêde araq(alkol) venedixwarin, ne diçune sînema, meyxana û lokalan. Kelem, xas(marol), fasule, şiklekî kundir(bi taybetî hinek şêxên-Fexran)  û whd. ne dixwarin.

·  Êzdiyan destkujê jinan, mêrên ku ne sinetkirî, heywanên (fetisî)heramçuyî û xwarina ji ber xerîban dima ne dixwarin û whd.

Ez bawerim li Kurdîstanê hêjî gelek ji van kevneşopên me berdewam dikin. Lê, li Ewrûpa yê îro gelek evdên Êzdî încar van tiştan dixwin û vedixwin anjî  kesên ku nexwin û nekin hebin jî kes bi wan dernaxîne.

Li aliyê dinê îro gelek dost û nasên Êzdiyan jî çêbûne, ew jî êdî nahêlin ku kes weke berê urf û adetên Êzdiyan piçûk bike anjî henekên xwe bi Êzdiyatiyê bike.