Emerika bandora be´siyan ya Sûriyê tîne xwar

Dr.Cuwan Batû

efrin.net, 07.05.2004

Sala 2003-an, Emerîka bi alîkariya çend dewlemendên ereb yên ji Suriyê, ku li Emerîka dimînin û hemwelatiyên Emerîka nin, ”Partiya Rastkirinê Ya Suriye”, PRS, (Reform Party of Syria) saz kir. Di nava vê partiyê de gelek siyasetmedarên Kurd yên serbixwe jî cihê xwe girtin in. Û di meha 11an sala 2003an de, vê partiyê, li bajarê Brukselê, Belçîka, civînên xwe yên yekem pêk anî. Tv ya erebî ya Al-jazaare jî ev civîn bi awayek fireh da.
Li gor plana Emerîka, wê ew be´siyan ji ser bandora dewleta Suriye bîne xwar û li şûna wan dê rêvebirên vê partiyê werin ser hukum.
Li layek dî, li gor programa PRS, di derbarê mafê gelê Kurd li Rojavayê Kurdistanê (Sûrî) de, “Gelê Kurd li Rojavayê Kurdistanê de wê mafê xwe yê otonomî werbigire”. Bi kurtî, li gor programa “Partiya Rastkirinê ya Suriye”, gelê Kurd, piştî ruxandina rejîma be´isyan li Suriyê, wê bibin xwedî desthilatiyeke baş li ser erda xwe. PRS hemû partî û kesên welatparêzên Kurd li Rojavayê Kurdistanê bo hevkariyê bi wê re bike, vexwendiye. Lê gelo helwesta partiyên Kurd yên berê li vir, di vê derbarê de çiye, ew hîn ne diyar e. Û herweha, PRS dixwaze ku dewleta Suriye dev ji dijminatiya Israilê berde û ew jî weke Urdun û Misirê pê re lev were. PRS vê yekê bo berjewendiya gelê Suriyê gelekî girîng dibîne.
Li gor daxuyaniyên PRS, wan niha gelek şaxên xwe di welêt de avêtin e û ew roj bi roj xurt dibin. Û herweha li gor PRS, “wan roleke gelek girîng di serhildana Qamişlo û hemû bajarên dî de lehîstine. Gelek ji hevalên wan di vê serhildanê de hatine girtin, kuştin û ji welêt derbeder bûne. Lê berxwedana PRS bi awayekî xurt berdewam e”. Û herweha PRS, vê meha nîsanê dest bi weşana radyoya xwe ya bo ceribandinê ku niha bes bi zimanê erebiye kirine û ew hewil didin ku wê di demek nêzîk de bi awayekî rojane biweşînin.
Dîsa di van rojên dawiyê de wan di malpera xwe ya internetê de nivîsandine ku ”Emerîka wê jora Suriyê heya Helebê vegire!”. Gava me, wek KDN (Kurdistandailynews.com), rastiya vê yekê ji berpirsiyarên wan pirsîn, wan ev yeke bo me nedan zelalkirin. Lê gotineke Kurdî heye: ”Dera agir lê nebe dû jê naçe!”. Ango di bingeha xwe de rastiyeke vê yekê heye, lê heya kî radeyê ev yeka rast e, ne diyar e.
Li gor çavkaniyên KDN, serkirdayetiya be´siyan ya Suriyê bin ve bi Emerîka re bazarê dikin da ku serkirdayetiya Suriyê li gel serokê xwe Beşar Asad ve dev ji bandora Suriye berdin û li pêşberî vê yekê ji aliyê Emerîka ve neyên cezakirin! Bersiva Emerîka bo vê lavekirinê çiye hîn ne xuya ye.
Weha dixweye ku Emerîka bi awayekî cidî dest avêtiye mesela Suriyê. Ji ber ku ew dewleta be´siyan ya Suriyê wek berpisiyarekî terorîzma navnetewî tewanbar dike û çend caran Emerîka ji bandora be´siyan xwestiye ku destên xwe ji têkilhevkirina Iraqê bikişînin. Weke xuyaye ku be´siyên Suriyê bi awayekî aktif kesên terorîst rêdikin Iraqê da ku bi terorê aramî (istikrar) li wî welatî çênebe. Dîsa berî mehekê, polîsê Urdunê kamyonek tejî bombe, dînamît û aletên teqandinê li Urdinê girtin. Diyar bû ku ew kamyon ji aliyê dewleta be´siyên Suriyê ve bo Iraqê hatibû rêkirin. Niha Emerîka şikeke mezin dibe ser kirdayetiya be´siyên Suriyê ku hevkariyek di neqeba wan û al-Qaîde de heye. Ji ber van sedeman, ne dûre ku Emerîka di demeke nêzîk de ew bandora zilmdar ya be´siyan bîne xwar.
Li aliyê dî jî, gelek xuyaye ku Emerîka ne belesebep ketiye Iraqê û vê herêmê. Ew li pey projeya xwe ya bo ruxandina rejîmên kevnare, nedemokrat û diktator e. Di projeya Emerîka de piştî Iraqê dixweye ku Suriye di rêza pêşiyê de ye, piştre Tirkiye û Iran di dorê de ne. Û jixwe rejîmên wê heremê wek Suudîyê, Libya, welatên Kendava erebî, Lubnan bi Hizbullaha xwe ve wê ber vê pêla projeya Emerîka biçin.
Ji ber vê yekê ye, li gor dîtina min, divê mirov hatina Emerîka bo rojhilata navîn welê biçûk nebîne. Ew ji bo projeya xwe ya mezin ya guhertina tevahiya herêmê hatiye û heya ew bisernekeve ew yê ji vê herêmê naçe jî. Bêgoman ev proje, bo Emerîka projeya ”hebûn û nebûnê” ye. Ango Emerîka, bive-neve, divê vê projeya xwe bibe serî û bi ser bikeve, yan na cihê wê dê di dinyayê de nemîne. Her weha vê projeya Emerîka tirs û xof jî xistiye dilê dewletên herêmê, gelek ji wan jî li benda roja xwe ne.
Ger em werin ser Tirkiyê, mirov dibîne ku hayê wan ji vê projeya Emerîka heye. Mesele, serokê parlamentoya Tirkiye, Bulent Arinc, di serdana xwe ya bo Suriye, da xuyakirin ku “Emerîka dixwaze planeke xwe mezin di herêmê de pêk bîne, lê nediyar e gelo ew plana mezin çi tiştî di nava xwe de dicivîne!”. Ji wê axaftina Bulent Arinc tê xuyakirin ku ew ji vê plan û projeya Emerîka bo Tirkiye gelek ditirsin. Ji ber ku li gor vê plana Emerîka, gava dora guherandinê giha dewleta Tirkiyê, encamên vê guhertinê wê bibe parçekirina Tirkiye. Ango, Tirkiye wê bibe dewelete federal li ser esasê kurd û tirkan ku mafê kêm neteweyan jî bên nasîn.
Gelo ne pêwîst e ku helwesta me Kurdan ji bona guhertina vê xerîteya herêmê diyar be?
Li gor dîtina min, li Rojavayê Kurdistanê divê mirov daxwaza federlîzmek birastî, durust bike, lê divê ew mafê xwe ku di pêş de ew bikare xwe ji dewleta Suriye biqetîne, azad bike û bi pareçeyek dî yê Kurdistanê ve bike bidestbixe, hebe.
Li bakurê Kurdistanê jî, gelek girîng e ku gelê Kurd li wir daxwaza serxwebûnê bike. Ji ber ku gelek xuyaye ku Kurd wê li wir bibin miletê herî bingehîn yê wê dewleta ku jinûve were avakirin. Jiber vê yekê jî, daxwaza federalîzmê bo gelê Kurd tiştekî gelek kêm e.
Çendî ku gelê Kurd li Başûrê Kurdistanê bidestxsitina federalîzmê destxistinek gelek hêja wergirtine jî, lê li gor dîtina min divê gelê Kurd li wî parçeyê Kurdistanê xwe bi vê federalîzmê ve girê nede û ew ji niha ve daxwaza mafê veqetandinê- ger ew di pêş de bixwaze- bidestbixe.
Li îranê jî rewş divê nêzîkî ya Suriye be. Ango fedralîzma ku di dawiyê de mafê gelê Kurd hebe ku ew bikare xwe ji wê dewletê veqetîne hebe.
Lê ya rastî, federalîzm rengeke ku neteweyên bi hevre Federalîzm avakiribin wê mafê wanê dê rojekê ji hev veqetin jî hebe.
Ya qenc û durust, li gor daxwaza me kurdan, ew e ku hemû Kurdistan bibe yek- serbixwe, serbest û azad! Lê mirov dikare qebûl bike ku di hinek parçeyên Kurdistanê de heya ku mirov bigihe vê yekbûnê jê re gelek dem û merhele pêwîst in.