Kongreya 69-ê ya PEN-a Navnetewî Kurd ji bîr ne kirin

efrin.net 29.12.2003

Kongreya 69-an ya PEN-a Navneteweyî li paytexta Meksîkoyê bi amadebûna 250 beşdaran, ku nûnerên 65 Navendên PEN-ên Neteweyî ne, ji 22. heta 28. Mijdarê sala 2003-an pêk hat. Gelek hevdîtinên berdar, gotûbêjên bi nirx û civînên wêjeyî Kongreya îsal xemilandin.
Hêjayî gotinê ku ji 32 biryarnameyên (rezolusiyonên) kongreya 69-an ya PEN-a Navneteweyî sê biryarname bi Kurdan ve girêdayî ne. Yek ji wan biryarnameyan li ser mafên zimên ji bona Kurdên Kurdistana Bakur, Rojhilat û Rojava ye. Ya din jî li ser binçavkirina siyasetvan û helbestvanê kurd Merwan Osman e. Biryarnameya sisiyê jî di dermafê girtina xanima xebatkar Leyla Zana ye.

Biryarnameyan bixwîne:

Biryarnameya li ser Sûriyê di derbareya binçavkirina Merwan Osman de

Civîna Giştî ya Beşdarên Kongreya 69an ya PENa Navneteweyî li paytexta Mêksîkoyê, Mexico City, 22-28 Mijdara 2003-an

Protesto dike, ji ber ku binçavkirina nivîskar, helbestvan û endamê Navenda PENa Kurd birêz Merwan Osman hên jî dewam dike û Dadgeha Ewlekariya Dewletê ya Sûriyê doza wî vekiriye û wî bi ‘cudahkirina dîn û nijadan’ tawanabar dike;

Bi qelem dike ku Merwan Osman 10 Kanûnê sala 2002an bi boneya xwepêşandana aştiyane hatibû binçavkirin û eger wek gunehkar were dîtin, girtineke heta 15 salan jêre lêdikeve. Ev xwepêşendan ji hêla Partiya Yekîtiya Demokrat a Kurd li Sûriyayê (Yekîtî) bi daxwaza parastina mafên Kurdên ku hemwelatiyên Sûriyê ne, pêk hatibû;

Bawer dike ku dewamkirina binçavkirina Merwan Osman li dijî mafê azadiya raman û civînan e; ev maf di Peymana Navneteweyî li ser Mafên Civakî û Ramyarî de (International Covenant on Civil and Political Rights) hatiye misogerkirin û Sûriyê bi xwe jî ev Peyman destnîşan kiriye;

Daxwaz dike ku birêvebirên Sûriyê bi şêweyekî mirovane - heta Merwan Osman binçavkirî bimîne – pêre bidin û bistînin; Banga rizgarkirina Merwan Osman ya lezgîn û bê merc dike.

Biryarnameya li ser Tirkiyê di derbareya Girtina Leyla Zana de

Civîna Giştî ya Beşdarên Kongreya 69an ya PENa Navneteweyî li paytexta Mêksîkoyê, Mexico City, 22-28 Mijdara 2003an

Xemgîniyeke kûr nîşan dide, ku serkêşa mafên Kurdan, siyasetvan û nivîskar Leyla Zana hên jî di girtîgehê de ye, herçend 21 Mijdarê sala 2003an êdî dozguhdarkirina nehan li hember wê çê bûbû;

Bi qelem dike ku Leyla Zana hatibû tawanbarkirin, ku ew endama Partiya Karkerên Kurdistan (PKK) bû, lêbelê di doza wê de lihevnehatinên berfireh hebûn û lewma PEN digel çavdêrên din gihîştine vê encamê, ku Leyla Zana ji ber piştgiriya mafên Kurdan yên aştiyane û qanûnî hatibû cezakirin;

Vê berxweketinê parve dike, ya ku ji hêla saziyên navneteweyî û berî her tiştî Dadgeha Ewropî ya Mafên Mirovan ve hatiye diyarkirin, ku doza Leyla Zana û sê siyasetvanên Kurd, yên ku di sala 1994an de bi hev re hatibûn cezakirin, dozeke ne durist bû; herweha dozguhdarkirina nû jî wek berê bi guman e;

Bal dikişîne ku Leyla Zana di girtîgehê de bû, gava di sala 1998an de du salên cezayê bi ser cezayê berê de hatibûn zêdekirin; sedema cezayê nû nivîsên wê ji girtîgehê bûn û ev yek perçiqandineke din ya mafên mirovan e, bi taybetî Beşê 19 yê Peymana Ewropî li ser Mafên Mirovan, yê ku Tirkiyê bi xwe jî destnîşan kiriye;

Herweha bal dikişîne ku niha li Tirkiyê doz li dijî gelek nivîskar û weşangerên din jî hatine vekirin, ji ber ku ew bi kêşeya kurdî ve mijûl dibin;

Ø Banga wan birêvebirên dadê dike, yên ku serperiştiya doza Leyla Zana dikin, ku ew heta encama dozguhdarkirina nû bi lêzgîn were berdan;

Ø Daxwaz dike, ku dadgeh rexneyên navneteweyî bi giranî di ber çavan re derbas bike, hem rexneyên di warê doza berê de, hem jî rexneyên teze, ku li hember dozguhdarkirina nû derdikevin holê;

Ø Hêvîdariya xwe nîşan dide, ku encama doza niha wê rizgarkirina Leyla Zana be;

Ø Herweha bang dike, ku qanûn û zagonên Tirkiyê ji nû ve werin nirxandin, da ku bingeha cezakirina nivîskar û weşangerên ku li gor mafê raman û civîna azad dixebitin, nemîne; hukumeta Tirkiyê ev maf ji xwe re kiribû armanc û bi vî awayî Peymana Ewropî li ser Mafên Mirovan destnîşan kiriye.

Biryarnameya li ser Mafên Zimên ji bona Kurdên Tirkiye, Îran û Sûriyê

Civîna Giştî ya Beşdarên Kongreya 69an ya PENa Navneteweyî li paytexta Mêksîkoyê, Mexico City, 22-28 Mijdara 2003-an

Bi bîr tîne ku civaka bi zimanê kurdî dipeyve, bi giraniya erdnîgariya xwe di navbera çar dewletan de dijî: Komara Tirkiyê, Komara Îslamî Îranê, Îraqê û Sûriyê;

Herweha bi bîr tîne, ku ji bilî li Îraqê, zimanê kurdî û wêjeya kurdî ji hêla van dewletên din ve nayê parastin û di dibistanan de perwerde pê nayê kirin;

Bawer dike ku mafê axaftin, xwendin û perwerdekirina bi zimanê zikmakî mîna mafekî jidayîkbûnê ye û pîvana gotûbêjên astiyane di navbera gelan de ye;

Bawer dike ku lewma mafê Kurdan heye wek hemû neteweyên cîhanê bi rêya astiyane biryara xwe bistîne, ew kîjan zimanî dixebitîne û kîjan wêjeyê dixwîne;

Bi tundî dike bîra hemû hukumetan, ku li gor armanca UNESCO di derheqa Pirrengiya Çandî de mafên bingehîn û wekheviyê ji bona her besekî hemwelatiyên wan in û ew zengîniyê didine civaka sîvîl, hevqenciya komên ku bi zimanên curbicur diaxivin, asantir dikin û bi vî awayî rê didine pêsketina astiyane û demokratîk;

Hukumetên van dewletan hisyar dike, ku ew divêt mafên bingehîn yên hemû zimanên kêmneteweyan di herêmên wan yên neteweyî de biparêzin û bi vî awayî nehêlin, ku aloziyên bêkêr di navbera çandan de zirarê bigihînin xaka dewletan;

Banga birêvebirên Tirk, Îran û Sûrî dike, ku ew dewlemendiya ziman û wêjeya kurdî binasin û hemû qanûnên li dijî pirrengiya xwezayî di ware zimanan de rakin. Di heman demê de banga birêvebirên Îraqê dike, ku ew jî belêna (soza) xwe cihbicih bikin û pistgiriya zimanê kurdî bikin.